YANIK YÖNETİMİ & PANSUMAN PROTOKOLÜ

Termal Yanıklar, Parklan Formülü & Topikal Bakım

EMİN'SEN

1. İlk Dakikalar & Soğutma:
  1. Yara Soğutma: Çeşme suyu (15-20°C) ile 10-20 dakika soğutun. ASLA buz uygulama! (Vazokonstrüksiyon yaparak iskemik doku nekrozunu derinleştirir).
  2. Bül Yönetimi: Küçük ve gergin olmayan büllere dokunma (biyolojik bariyerdir). Patlamış, gergin veya enfekte bülleri steril aspire/debride et.
  3. Tetanoz Profilaksisi: Kirli/açık yanık yarası kabul edilir; aşı takvimine göre tetanoz aşısı / TIG yap.
2. Pansuman & Topikal Seçenekler:
  1. 1. Derece / Güneş Yanığı (Eritem, Sağlam Cilt):
    Nemlendirici & epitelizan pomadlar (Hametan pomad 2x1 veya Madecassol / Fito krem) + Bol hidrasyon + Sistemik Parasetamol / İbuprofen.
  2. 2. Derece Yüzeyel Yanık (Kapalı Pansuman):
    • Yarayı SF ile nazikçe temizle.
    • Parafinli steril tül gazlı bez (Bactigras / Jelonet) veya antibakteriyel pomad (Nitrofurazon / Furacin krem) sür.
    • Steril kuru gazlı bezle kapat; 48 saatte bir pansuman yenilenir.
  3. Gümüş Sülfadiazin (Silverdin krem): Derin 2. derece yanıklarda tercih edilebilir.
    ⚠️ Kısıtlamalar: 2 aydan küçük bebekte KONTRENDİKE. Yüze sürülmez (kalıcı gri pigmentasyon yapar).
3. Ağır Yanıkta Sıvı Resüsitasyonu (Parkland Formülü - 2. ve 3. Derece > %15-20):
  • Sıvı İhtiyacı: 4 ml x Vücut Ağırlığı (kg) x % Yanık Yüzdesi (TBSA) (Ringer Laktat ile).
  • Hesaplanan sıvının ilk yarısı ilk 8 saatte, kalan yarısı sonraki 16 saatte verilir. İdrar çıkış hedefi erişkinde 0.5 ml/kg/saat, çocukta 1 ml/kg/saattir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ YANIK TUZAKLARI):
  • Profilaktik Oral Antibiyotik VERME: Rutin Amoklavin vb. verilmesi süperenfeksiyon ve dirençli bakteri gelişimini tetikler. Enfeksiyon kanıtı (selülit, püy, ateş) yoksa sistemik antibiyotik başlanmaz.
  • Yaraya Rifampin Ampul Kırma: Rifampisin direncini patlatır ve yatağı kırmızıya boyayarak yara takibini imkansız kılar.
  • Geniş Alana Anestol Boca Etme: Açık yara yüzeyinden lidokain emilimi aritmilere ve nöbete (lokal anestezik toksisitesi) yol açabilir.

EMİN DEĞİLSEN

1. Dokuzlar Kuralı ile Alan Hesabı (Erişkin):

  • Baş-Boyun: %9 | Her bir kol: %9 | Gövde Ön: %18 | Gövde Arka: %18 | Her bir bacak: %18 | Genital: %1
  • Pratik Kural: Hastanın kendi avuç içi (parmaklar dahil) yaklaşık %1 alandır.

2. Yanık Merkezine / Ünitesine Sevk Kriterleri (112 KKM):

  • Kritik Bölgeler: Yüz, eller, ayaklar, genital bölge, perine ve majör eklem yüzeylerini içeren 2. veya 3. derece yanıklar.
  • Yüzde Kriteri: Çocuklarda > %10, erişkinde > %15-20 ikinci derece veya her yaştaki tam kat (3. derece) yanıklar.
  • İnhalasyon Yanığı: Kapalı alanda kalma, burun kıllarında yanma, isli balgam, ses kısıklığı (Acil profilaktik entübasyon gerektirebilir!).
  • Elektrik ve Kimyasal Yanıklar: EKG takibi ve cerrahi debritman için doğrudan sevk edilmelidir.
  • Sirkumferansiyel Yanıklar: Kol, bacak veya göğsü çepeçevre saran yanıklar kompartman sendromu ve solunum kısıtlılığı açısından eskarotomi gerektirir.
  • İstismar şüphesi: Öyküyle uyumsuz yanık, eldiven/çorap tarzı simetrik haşlanma, sınırları keskin sigara yanıkları, gecikmiş başvuru. Çocuk korunur, sosyal hizmet/çocuk koruma birimine haber verilir ve adli bildirim yapılır
Yasal Uyarı & Sorumluluk Reddi:
Bu sitede yer alan protokoller, dozlar ve klinik algoritmalar yalnızca hekimler ve sağlık çalışanları için mesleki hafıza desteği amacıyla derlenmiştir. Hekim-hasta ilişkisi doğurmaz; resmi tanı/tedavi kılavuzu, mevzuat veya protokol niteliği taşımaz. Sitede yer verilen ticari isimler (müstahzarlar) yalnızca acil pratik hatırlatmayı kolaylaştırmak amacıyla emsal olarak paylaşılmış olup hiçbir ilaç firmasıyla reklam, sponsorluk veya maddi çıkar bağı bulunmamaktadır; bağlayıcı olan her zaman etken maddedir. Her ilaç önce etken maddeyle yazılır; parantez içindeki ticari isimler yalnızca örnektir, aynı etken maddeyi içeren muadiller de kullanılabilir. 'SGK ödemez', 'reçetesiz alınır' gibi geri ödeme ifadeleri SUT değişikliklerine bağlıdır. Tıbbi kararlar, dozaj, endikasyon, kontrendikasyon ve nihai uygulama sorumluluğu bütünüyle hastayı bizzat takip ve muayene eden hekimin mesleki takdirindedir. İçerik yazarın bilgi ve deneyimine ve belirtilen kaynaklara dayanır; hata içerebilir ve her zaman güncel olmayabilir. Kılavuz tablo ve algoritmaları birebir kopyalanmaz; kaynak gösterilerek özetlenir. Doz, endikasyon ve kontrendikasyonlar uygulamadan önce güncel kılavuz, ürün bilgisi (KÜB) ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır. Klinik karar ve uygulama sorumluluğu hastayı değerlendiren hekime aittir. Hata bildirimi: dalseckinemin@gmail.com.

· Son düzenleme: 05.11.2026