Güncel sürüm: doctoremin.com/yanik-yonetimi · Son düzenleme: 05.11.2026
YANIK YÖNETİMİ & PANSUMAN PROTOKOLÜ
EMİN'SEN
- Yara Soğutma: Çeşme suyu (15-20°C) ile 10-20 dakika soğutun. ASLA buz uygulama! (Vazokonstrüksiyon yaparak iskemik doku nekrozunu derinleştirir).
- Bül Yönetimi: Küçük ve gergin olmayan büllere dokunma (biyolojik bariyerdir). Patlamış, gergin veya enfekte bülleri steril aspire/debride et.
- Tetanoz Profilaksisi: Kirli/açık yanık yarası kabul edilir; aşı takvimine göre tetanoz aşısı / TIG yap.
-
1. Derece / Güneş Yanığı (Eritem, Sağlam Cilt):
Nemlendirici & epitelizan pomadlar (Hametan pomad 2x1 veya Madecassol / Fito krem) + Bol hidrasyon + Sistemik Parasetamol / İbuprofen. -
2. Derece Yüzeyel Yanık (Kapalı Pansuman):
• Yarayı SF ile nazikçe temizle.
• Parafinli steril tül gazlı bez (Bactigras / Jelonet) veya antibakteriyel pomad (Nitrofurazon / Furacin krem) sür.
• Steril kuru gazlı bezle kapat; 48 saatte bir pansuman yenilenir. -
Gümüş Sülfadiazin (Silverdin krem): Derin 2. derece yanıklarda tercih edilebilir.
⚠️ Kısıtlamalar: 2 aydan küçük bebekte KONTRENDİKE. Yüze sürülmez (kalıcı gri pigmentasyon yapar).
- Sıvı İhtiyacı: 4 ml x Vücut Ağırlığı (kg) x % Yanık Yüzdesi (TBSA) (Ringer Laktat ile).
- Hesaplanan sıvının ilk yarısı ilk 8 saatte, kalan yarısı sonraki 16 saatte verilir. İdrar çıkış hedefi erişkinde 0.5 ml/kg/saat, çocukta 1 ml/kg/saattir.
- Profilaktik Oral Antibiyotik VERME: Rutin Amoklavin vb. verilmesi süperenfeksiyon ve dirençli bakteri gelişimini tetikler. Enfeksiyon kanıtı (selülit, püy, ateş) yoksa sistemik antibiyotik başlanmaz.
- Yaraya Rifampin Ampul Kırma: Rifampisin direncini patlatır ve yatağı kırmızıya boyayarak yara takibini imkansız kılar.
- Geniş Alana Anestol Boca Etme: Açık yara yüzeyinden lidokain emilimi aritmilere ve nöbete (lokal anestezik toksisitesi) yol açabilir.
EMİN DEĞİLSEN
1. Dokuzlar Kuralı ile Alan Hesabı (Erişkin):
- Baş-Boyun: %9 | Her bir kol: %9 | Gövde Ön: %18 | Gövde Arka: %18 | Her bir bacak: %18 | Genital: %1
- Pratik Kural: Hastanın kendi avuç içi (parmaklar dahil) yaklaşık %1 alandır.
2. Yanık Merkezine / Ünitesine Sevk Kriterleri (112 KKM):
- Kritik Bölgeler: Yüz, eller, ayaklar, genital bölge, perine ve majör eklem yüzeylerini içeren 2. veya 3. derece yanıklar.
- Yüzde Kriteri: Çocuklarda > %10, erişkinde > %15-20 ikinci derece veya her yaştaki tam kat (3. derece) yanıklar.
- İnhalasyon Yanığı: Kapalı alanda kalma, burun kıllarında yanma, isli balgam, ses kısıklığı (Acil profilaktik entübasyon gerektirebilir!).
- Elektrik ve Kimyasal Yanıklar: EKG takibi ve cerrahi debritman için doğrudan sevk edilmelidir.
- Sirkumferansiyel Yanıklar: Kol, bacak veya göğsü çepeçevre saran yanıklar kompartman sendromu ve solunum kısıtlılığı açısından eskarotomi gerektirir.
- İstismar şüphesi: Öyküyle uyumsuz yanık, eldiven/çorap tarzı simetrik haşlanma, sınırları keskin sigara yanıkları, gecikmiş başvuru. Çocuk korunur, sosyal hizmet/çocuk koruma birimine haber verilir ve adli bildirim yapılır