Güncel sürüm: doctoremin.com/hipertansif-kriz · Son düzenleme: 05.11.2026
HİPERTANSİF KRİZ PROTOKOLÜ (Emergency vs. Urgency)
EMİN'SEN
- Organ Hasarı Bulguları: Akut Akciğer Ödemi (nefes darlığı, raller), Akut Koroner Sendrom (göğüs ağrısı), Aort Diseksiyonu (yırtılır tarzda sırt ağrısı), Akut SVO veya Ensefalopati.
- Hedef Düşüş Hızı: İlk 1 saatte Ortalama Arteriyel Basınç (OAB) en fazla %20 - %25 düşürülür. Sonraki 2-6 saatte hedef: ~160/100 mmHg'dir. (Hızlı düşüş beyni ve kalbi kansız bırakır!).
-
Nitrogliserin (Perlinganit 10 mg / 10 ml ampul) İnfüzyonu:
• Hazırlık: 1 ampul Perlinganit (10 mg) 100 cc SF içine konur (Konsantrasyon: 100 mcg/ml).
• Başlangıç: 10 - 20 mcg/dk (Hazırlanan infüzyondan 6 - 12 ml/saat) başlanır.
• Titrasyon: Her 5-15 dakikada bir tansiyon kontrol edilerek 5-10 mcg/dk artırılır (Maks 100-200 mcg/dk). Hedef değere inince idameye geçilir. - Akut Akciğer Ödemi Varsa Ekle: Furosemid (Lasix) 40-80 mg IV yavaş puşe.
- Oral Kaptopril (Kapril 25 mg tb): Tablet suyla yutturulur; 30 dk sonra TA tekrar ölçülür. Gebelik, anjiyoödem öyküsü, hiperkalemi ve akut böbrek hasarında verilmez.
- VEYA Amlodipin (Norvasc 5 - 10 mg tb): Böbrek hastalarında veya yaşlılarda 5-10 mg oral tercih edilir.
- Taburculuk Kuralı: Acilde tansiyonu 120/80 mmHg yapmaya çalışma; 2-3 saatlik takipte 160-180 bandına gerilemesi poliklinik sevki için yeterlidir.
- Nidilat (Nifedipin) Kapsülü Isırtma / Patlatma: Sublingual nifedipin ani kardiyak kollaps, ölümcül iskemik inme ve miyokard enfarktüsü tetikler; kesinlikle YASAKTIR!
- Organ Hasarı Olmayana Rutin Lasix Yapma: Dehidrate yaşlı hastada prerenal azotemi ve elektrolit çöküşü yapar.
- İskemik İnmede Erken Tansiyon Düşürme: Trombolitik (tPA) verilmeyecekse tansiyon > 220/120 mmHg olmadığı sürece İLK 24 SAATTE TANSİYONA DOKUNULMAZ! (Penumbrayı kurtarmak için yüksek perfüzyon şarttır).
EMİN DEĞİLSEN
1. Hızlı Organ Hasarı Kontrol Listesi:
- Kalp: EKG çek (ST-T değişiklikleri var mı?), Troponin bak.
- Akciğer: Dinle (Ral/ronküs var mı?), Akciğer grafisi çek (Kardiyomegali, konjesyon).
- Beyin: Fokal motor defisit, bilinç değişikliği, şiddetli kusma var mı? (Gerekirse Kontrastsız Beyin BT).
- Böbrek: Kreatinin, Üre ve TİT (hematüri/proteinüri) kontrolü yap.
2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Koroner YBÜ / Dahiliye:
- Perlinganit infüzyonu ihtiyacı olan Akut Koroner Sendrom, Akciğer Ödemi veya Aort Diseksiyonu tabloları; sürekli monitörizasyon ve arteriyel kan basıncı takibi için 112 KKM üzerinden 3. Basamak Yoğun Bakım (KVC / Koroner YBÜ) merkezine sevk edilir.