ERİŞKİN ÜSYE, BRONŞİT & PNÖMONİ PROTOKOLÜ

Enfeksiyon Ayrımı, Öksürük Tedavisi & Akılcı Antibiyoterapi

EMİN'SEN

1. Akut Semptomatik Tedavi (Acil & Yeşil Alan):
  1. Ateş / Boğaz Ağrısı / Kas Ağrısı:
    • Oral: Parasetamol (Parol 500 mg) 3x1 VEYA Deksketoprofen (Arveles / Dexofen 25 mg) 2-3x1 tok.
    • İntramüsküler: Diklofenak (Dikloron / Voltaren 75 mg amp) 1 ampul derin IM. (⚠️ Metamizol / Novalgine agranülositoz riski nedeniyle ilk tercih olmamalıdır).
  2. Nazal Konjesyon & Gripal Semptomlar:
    • Psödoefedrinli kombine (Aferin Sinüs / İbucold C / Griport) 2-3x1 tok. (Kontrolsüz hipertansiyon ve KAH'ta verme!).
    • Oksimetazolin sprey (İliadin / Otrivine): 2x1 puf (En fazla 3-5 gün; rebound tıkanıklık yapar!).
  3. Boğaz Ağrısı: Klorheksidin + Flurbiprofen/Benzidamin sprey/gargara (Klorheks Plus / Andorex / Kloroben) 3-4x1.
2. Öksürük Sınıflaması & Reçeteleme:
  1. Kuru, Tahriş Edici Öksürük (Antitussif):
    • Levodropropizin (Levopront fort şurup/tablet): 3x1 ölçek (10 ml) yemeklerden önce.
    • VEYA Butamirat sitrat (Kreval / Sinecod 50 mg tb veya şurup): 2-3x1.
    • (Opioid türevi Geralgine K sedasyon ve bronkospazm riski nedeniyle astım/KOAH'ta verilmez).
  2. Balgamlı, Prodüktif Öksürük (Mukolitik / Ekspektoran):
    • Asetilsistein (Mucovit/NAC/Asist (-+ c vitamini) 600 mg efervesan): 1x1 veya 2x1 bol su ile (yatmadan en az 2 saat önce son dozu almak gerekir, aksi halde uyku kalitesini düşürebilir).
    • VEYA Erdostein (Erdostin 300 mg süsp / Erdobil 300 mg tb): 2x1 (5-7 gün).
    • Bitkisel Tercih: Duvar sarmaşığı ekstresi (Prospan şurup) 3x1 ölçek.
3. Akılcı Antibiyoterapi (Bakteriyel Tonsillit, Bronşit & Pnömoni):
  1. Akut Bronşit Uyarısı: Grafide infiltrasyon yoksa %90 viraldir; antibiyotik verme, semptomatik izle!
  2. Bakteriyel Tonsillit (Eksuda) / Sinüzit (Yüzde dolgunluk hissi):
    • Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Amoklavin 1000 mg tb): 2x1 tok (7 gün).
    • Alternatifler: Sefuroksim aksetil (Aksef 500 mg tb 2x1) veya hap yutamayanlarda Sefaklor (Cec 500 mg efervesan tb 2x1).
    • Penisilin Alerjisi: Klaritromisin (Klamer 500 mg tb 2x1, 7-10 gün).
  3. Toplumda Kazanılmış Pnömoni (Hafif-Orta Ayaktan):
    • İlk Tercih: Klavunat 1000 mg tb 2x1 + Makrolid (Klamer 500 mg tb 2x1 veya Azitromisin 500 mg 1x1).
    • Florokinolon (Moksefen / Avelox 400 mg tb 1x1 - 7 gün): Yalnızca penisilin alerjisi, komorbiditesi olan dirençli olgularda veya kombine tedavi verilemeyen durumlarda seçilir (Tendon rüptürü ve aort diseksiyonu riskine dikkat!).
4. Gebelik & Emzirme Güvenli Seçimler:
  • Antibiyotik: Amoksisilin-Klavulanat (Kategori B - Güvenli). Florokinolon ve Klaritromisin VERİLMEZ.
  • Ağrı/Ateş: Yalnızca Parasetamol (Parol). NSAİİ ve psödoefedrin verme!

EMİN DEĞİLSEN

1. CURB-65 & PSI Skorlaması (Hastaneye Yatış Kriterleri):

  • C (Confusion): Yeni gelişen konfüzyon / bilinç değişikliği (1 puan)
  • U (Urea): Kan üre azotu > 19 mg/dL veya Üre > 40 mg/dL (1 puan)
  • R (Respiratory Rate): Solunum sayısı ≥ 30/dk (1 puan)
  • B (Blood Pressure): Sistolik < 90 mmHg veya Diyastolik ≤ 60 mmHg (1 puan)
  • 65: Yaş ≥ 65 (1 puan)
  • CURB-65 Kararı: 0-1 puan: Evde ayaktan tedavi. 2 puan: Kısa yatış / yakın takip. ≥ 3 puan: Ağır pnömoni, yatış (YBÜ değerlendir).
  • PSI / FINE Skoru (Klinik İnci): CURB-65 düşük çıksa dahi komorbiditesi (KKY, KOAH, KC/Böbrek yetmezliği, malignite) olan veya arteryel pH < 7.35, Na < 130, glukoz ≥ 250 olan riskli olgularda PSI Sınıf IV-V kabul edilerek doğrudan yatış kararı verilmelidir.

2. Kırmızı Bayraklar:

  • Oda havasında SpO₂ < %92, hemodinamik instabilite, hemoptizi, plevral efüzyon veya multilober infiltrasyon varlığında ayaktan tedavi denenmez.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Göğüs Hastalıkları Sevki:

  • CURB-65 skoru ≥ 2 olan, oral alımı bozulmuş, hipoksemik ve yaşlı hastalar ilk doz parenteral antibiyotik (Seftriakson 1-2 g IV) ve oksijen desteğiyle 112 KKM üzerinden Göğüs Hastalıkları / Dahiliye yataklı servisine sevk edilir.
Yasal Uyarı & Sorumluluk Reddi:
Bu sitede yer alan protokoller, dozlar ve klinik algoritmalar yalnızca hekimler ve sağlık çalışanları için mesleki hafıza desteği amacıyla derlenmiştir. Hekim-hasta ilişkisi doğurmaz; resmi tanı/tedavi kılavuzu, mevzuat veya protokol niteliği taşımaz. Sitede yer verilen ticari isimler (müstahzarlar) yalnızca acil pratik hatırlatmayı kolaylaştırmak amacıyla emsal olarak paylaşılmış olup hiçbir ilaç firmasıyla reklam, sponsorluk veya maddi çıkar bağı bulunmamaktadır; bağlayıcı olan her zaman etken maddedir. Her ilaç önce etken maddeyle yazılır; parantez içindeki ticari isimler yalnızca örnektir, aynı etken maddeyi içeren muadiller de kullanılabilir. 'SGK ödemez', 'reçetesiz alınır' gibi geri ödeme ifadeleri SUT değişikliklerine bağlıdır. Tıbbi kararlar, dozaj, endikasyon, kontrendikasyon ve nihai uygulama sorumluluğu bütünüyle hastayı bizzat takip ve muayene eden hekimin mesleki takdirindedir. İçerik yazarın bilgi ve deneyimine ve belirtilen kaynaklara dayanır; hata içerebilir ve her zaman güncel olmayabilir. Kılavuz tablo ve algoritmaları birebir kopyalanmaz; kaynak gösterilerek özetlenir. Doz, endikasyon ve kontrendikasyonlar uygulamadan önce güncel kılavuz, ürün bilgisi (KÜB) ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır. Klinik karar ve uygulama sorumluluğu hastayı değerlendiren hekime aittir. Hata bildirimi: dalseckinemin@gmail.com.

· Son düzenleme: 05.11.2026