Güncel sürüm: doctoremin.com/eriskin-usye-bronsit-pnomoni · Son düzenleme: 05.11.2026
ERİŞKİN ÜSYE, BRONŞİT & PNÖMONİ PROTOKOLÜ
EMİN'SEN
-
Ateş / Boğaz Ağrısı / Kas Ağrısı:
• Oral: Parasetamol (Parol 500 mg) 3x1 VEYA Deksketoprofen (Arveles / Dexofen 25 mg) 2-3x1 tok.
• İntramüsküler: Diklofenak (Dikloron / Voltaren 75 mg amp) 1 ampul derin IM. (⚠️ Metamizol / Novalgine agranülositoz riski nedeniyle ilk tercih olmamalıdır). -
Nazal Konjesyon & Gripal Semptomlar:
• Psödoefedrinli kombine (Aferin Sinüs / İbucold C / Griport) 2-3x1 tok. (Kontrolsüz hipertansiyon ve KAH'ta verme!).
• Oksimetazolin sprey (İliadin / Otrivine): 2x1 puf (En fazla 3-5 gün; rebound tıkanıklık yapar!). - Boğaz Ağrısı: Klorheksidin + Flurbiprofen/Benzidamin sprey/gargara (Klorheks Plus / Andorex / Kloroben) 3-4x1.
-
Kuru, Tahriş Edici Öksürük (Antitussif):
• Levodropropizin (Levopront fort şurup/tablet): 3x1 ölçek (10 ml) yemeklerden önce.
• VEYA Butamirat sitrat (Kreval / Sinecod 50 mg tb veya şurup): 2-3x1.
• (Opioid türevi Geralgine K sedasyon ve bronkospazm riski nedeniyle astım/KOAH'ta verilmez). -
Balgamlı, Prodüktif Öksürük (Mukolitik / Ekspektoran):
• Asetilsistein (Mucovit/NAC/Asist (-+ c vitamini) 600 mg efervesan): 1x1 veya 2x1 bol su ile (yatmadan en az 2 saat önce son dozu almak gerekir, aksi halde uyku kalitesini düşürebilir).
• VEYA Erdostein (Erdostin 300 mg süsp / Erdobil 300 mg tb): 2x1 (5-7 gün).
• Bitkisel Tercih: Duvar sarmaşığı ekstresi (Prospan şurup) 3x1 ölçek.
- Akut Bronşit Uyarısı: Grafide infiltrasyon yoksa %90 viraldir; antibiyotik verme, semptomatik izle!
-
Bakteriyel Tonsillit (Eksuda) / Sinüzit (Yüzde dolgunluk hissi):
• Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Amoklavin 1000 mg tb): 2x1 tok (7 gün).
• Alternatifler: Sefuroksim aksetil (Aksef 500 mg tb 2x1) veya hap yutamayanlarda Sefaklor (Cec 500 mg efervesan tb 2x1).
• Penisilin Alerjisi: Klaritromisin (Klamer 500 mg tb 2x1, 7-10 gün). -
Toplumda Kazanılmış Pnömoni (Hafif-Orta Ayaktan):
• İlk Tercih: Klavunat 1000 mg tb 2x1 + Makrolid (Klamer 500 mg tb 2x1 veya Azitromisin 500 mg 1x1).
• Florokinolon (Moksefen / Avelox 400 mg tb 1x1 - 7 gün): Yalnızca penisilin alerjisi, komorbiditesi olan dirençli olgularda veya kombine tedavi verilemeyen durumlarda seçilir (Tendon rüptürü ve aort diseksiyonu riskine dikkat!).
- Antibiyotik: Amoksisilin-Klavulanat (Kategori B - Güvenli). Florokinolon ve Klaritromisin VERİLMEZ.
- Ağrı/Ateş: Yalnızca Parasetamol (Parol). NSAİİ ve psödoefedrin verme!
EMİN DEĞİLSEN
1. CURB-65 & PSI Skorlaması (Hastaneye Yatış Kriterleri):
- C (Confusion): Yeni gelişen konfüzyon / bilinç değişikliği (1 puan)
- U (Urea): Kan üre azotu > 19 mg/dL veya Üre > 40 mg/dL (1 puan)
- R (Respiratory Rate): Solunum sayısı ≥ 30/dk (1 puan)
- B (Blood Pressure): Sistolik < 90 mmHg veya Diyastolik ≤ 60 mmHg (1 puan)
- 65: Yaş ≥ 65 (1 puan)
- CURB-65 Kararı: 0-1 puan: Evde ayaktan tedavi. 2 puan: Kısa yatış / yakın takip. ≥ 3 puan: Ağır pnömoni, yatış (YBÜ değerlendir).
- PSI / FINE Skoru (Klinik İnci): CURB-65 düşük çıksa dahi komorbiditesi (KKY, KOAH, KC/Böbrek yetmezliği, malignite) olan veya arteryel pH < 7.35, Na < 130, glukoz ≥ 250 olan riskli olgularda PSI Sınıf IV-V kabul edilerek doğrudan yatış kararı verilmelidir.
2. Kırmızı Bayraklar:
- Oda havasında SpO₂ < %92, hemodinamik instabilite, hemoptizi, plevral efüzyon veya multilober infiltrasyon varlığında ayaktan tedavi denenmez.
3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Göğüs Hastalıkları Sevki:
- CURB-65 skoru ≥ 2 olan, oral alımı bozulmuş, hipoksemik ve yaşlı hastalar ilk doz parenteral antibiyotik (Seftriakson 1-2 g IV) ve oksijen desteğiyle 112 KKM üzerinden Göğüs Hastalıkları / Dahiliye yataklı servisine sevk edilir.