MİYOKARD ENFARKTÜSÜ (MI / AKS)

Acil Saha ve Sevk Algoritması

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ)

Sorgusuz Sualsiz Hemen Kendin Yap (ŞART):
  1. Aspirin (Coraspin): 300 mg çiğnet (veya 150 mg IV).
  2. Klopidogrel (Plavix): 600 mg yuttur VEYA Tikagrelor (Brilinta): 180 mg yuttur.
Kardiyocu "Yap" Derse Yapılacaklar (Onay İste):
  1. Enoxaparin (Clexane): 0.5 mg/kg IV bolus VEYA Heparin: ~5000 Ü IV.
  2. İsordil 5 mg Dilaltı: Tansiyon < 110 mmHg değilse ver. 10 dk'da bir tekrarlanabilir (Max 9 tb).
    (II, III, aVF inferior MI'da tansiyonu çakıp arrest edebilir, sormadan verme!)
  3. Nitrogliserin İnfüzyon: 100 cc SF + 10 mg nitrogliserin, 6 cc/h başla.
  4. Oksijen (O₂): Hastaya başla.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM

1. Klinik Şüphe & EKG:

  • Tipik Ağrı: Göğüste baskı, fil oturmuş hissi, sırta/çeneye yayılım, soğuk terleme.
  • Derivasyonlar: İnferior (II, III, aVF) | Lateral (I, aVL, V5, V6) | Anterior (V1, V2, V3, V4)

2. EKG Uyumsuz & Troponin Negatifse:

  • Antasit Testi: Çiğnet/içir. Ağrı geçerse gözlemle; geçmezse USAP? kabul et, taburcu etme.
  • Resmi Hat: Şahsi cepten arama! 112 KKM üzerinden Kardiyoloji İcapçısı ile görüş veya HBYS'den resmi konsültasyon gir.

3. EKG / Troponin Pozitifse (STEMI / NSTEMI):

  • İlk 2 şart ilacı verip 112 KKM üzerinden sevk başlat; 3, 4, 5 ve 6. maddeler için kardiyolog onayı iste.

ATRİYAL FİBRİLASYON (Hızlı Yanıtlı AF / RVR)

Acil Hız Kırma & Güvenli Saha Algoritması

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & HIZ KONTROLÜ)

⚠️ ŞART: Hasta stabil mi? (Hipotansiyon, bilinç bulanıklığı, akut AC ödemi, iskemik göğüs ağrısı varsa → İlaçla oyalanma, Sedasyon + Senkronize Kardiyoversiyon!).

1. Hız Kırma (Hastaya Göre BİRİNİ Seç):
  1. Diltiazem (Diltizem 25 mg amp) — [KOAH / Astımda İlk Tercih]:
    1 ampulü 10 cc SF ile sulandır. Monitörde tansiyon izlenerek önce 3 cc (7.5 mg) yavaş IV puşe yap. 10-15 dk sonra yanıt yoksa 3-4 cc daha ekle.
    (Sistolik Tansiyon < 100 mmHg veya EF < %40 ise KONTRENDİKE!)
  2. VEYA Metoprolol (Beloc 5 mg amp) — [Genç / Hipertansif Hastada]:
    Tansiyon normalse 2.5 - 5 mg (yarım veya 1 amp) yavaş IV puşe (2 dakikada).
    (DİKKAT: Aktif KOAH / Astım alevlenmesinde verme, bronkospazm tetikler!)
2. Dirençli Olguda / Kalp Yetersizliğinde:
  1. Digoksin (0.5 mg amp): Tansiyonu sınırda veya EF'si düşük kalp yetmezliği hastasında 1 ampul 100 cc SF içinde 30-60 dakikada yavaş infüzyon verilir. (Acil puşede etkisi hemen çıkmaz, 1-2 saat sonra başlar).
  2. Aspirin Durumu: Saf AF'de inme koruması için rutin aspirin verilmez (kılavuz dışıdır). Yalnızca eşlik eden akut koroner sendrom (AKS) / iskemik göğüs ağrısı şüphesi varsa 300 mg çiğnetilir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (ÖLÜMCÜL TUZAKLAR):
  • Diltizem + Beloc'u Ardışık Yapma: Diltizem yaptın diye hız düşmediğinde peşine hemen IV Beloc yapma! AV tam blok, derin bradikardi ve asistoliye (arrest) sokabilirsin.
  • Adenozin AF İlacı Değildir: AF'yi sonlandırmaz; gizli iletim yolu (WPW) varsa elektriği aksesuar yola kaçırıp ritmi anında VF'ye (ventriküler fibrilasyon) sokabilir.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM

1. Tetikleyiciyi Ara (Sekonder AF):

  • Ateş / sepsis, ağır dehidratasyon, hipertiroidi (tiroid fırtınası), pulmoner emboli veya alkol alımı ("holiday heart") AF'yi tetiklemiş olabilir; alttaki primer nedeni atlama.

2. 48 Saat Kuralı & Emboli Tuzağı (Çok Önemli):

  • Başlangıcı > 48 saat veya belirsiz olan AF'yi ilaçla ya da şokla normal sinüs ritmine döndürmeye ÇALIŞMA!
  • Kulakçıkta trombüs oluşmuş olabilir; ritim aniden sinüse dönerse pıhtıyı beyne atıp hastada inme (felç) yapabilirsin. Hedef sadece ventrikül hızını kırmaktır (Hedef istirahatte nabız < 110/dk).

3. Taburculuk & Sevk:

  • Hızı < 110/dk'ya inen, semptomu gerileyen ve hemodinamisi stabil olan hasta oral hız kırıcı ve antikoagülan planı için Kardiyoloji Polikliniği kontrolü önerilerek taburcu edilebilir.
  • Hız kırılamıyorsa, hipotansiyon derinleşiyorsa veya göğüs ağrısı/troponin yüksekliği varsa 112 KKM üzerinden acil sevk planlanır.

ANAFİLAKSİ PROTOKOLÜ (Erişkin & Pediatrik)

Acil Müdahale, Farmakoloji & Havayolu Güvencesi

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & ACİL MÜDAHALE)

1. Basamak: İLK VE HAYAT KURTARICI İLAÇ (ADRENALİN)

⚠️ DİKKAT: Avil veya Kortizon ile VAKİT KAYBETME! Damar yolu bekleme, SC (deri altı) yapma!

  1. Erişkin Dozu: 0.5 mg IM (Standart 1 mg/1 ml'lik 1:1000 ampulün YARISI = 0.5 ml).
    Uygulama Yeri: Uyluk anterolateral orta 1/3 (Vastus lateralis) kası içine dik açıyla.
  2. Pediatrik Doz: 0.01 mg/kg IM (1:1000 ampulden sulandırmadan 0.01 ml/kg).
    Maksimum tek doz: 0.3 mg (0.3 ml).
  3. Tekrarlama: Klinik yanıt yoksa veya semptomlar nüksederse 5-15 dakikada bir aynı doz IM tekrarlanır (Tekrarlayan dozlardan çekinme!).
2. Basamak: HAVAYOLU, OKSİJEN & AGRESİF SIVI
  1. Pozisyon: Hastayı sırtüstü düz yatır, bacakları yukarı kaldır (Trendelenburg). (Ani ayağa kaldırma veya oturtma mortaliteyi artırır!)
  2. Oksijen: Rezervuarlı geri solumasız maske ile yüksek akım O₂ (10-15 L/dk). Stridor veya larinks ödemi varsa nebüle 1 ampul adrenalin (1 mg) + 3 cc SF koyup ver.
  3. Agresif Sıvı (Hipotansiyon / Şokta):
    • Erişkin: 1000 - 2000 cc SF ilk 30-60 dakikada hızlı infüzyon.
    • Pediatrik: 20 ml/kg SF hızlı bolus.
3. Basamak: İKİNCİ SIRA İLAÇLAR (Adrenalin Sonrası)
  1. Metilprednizolon (Prednol): 1-2 mg/kg IV (Erişkinde standart 40-80 mg IV) VEYA Deksametazon (Dekort): 8-16 mg IV (Çocukta: 0.3-0.6 mg/kg).
  2. Feniramin (Avil): 1 ampul yavaş IV/IM (Çocukta: 1 mg/kg, maksimum 50 mg).
Dirençli Şok (Konsültan / Yoğun Bakım):

Tekrarlayan IM adrenalin ve agresif sıvıya rağmen hipotansiyon sürüyorsa: Adrenalin IV İnfüzyon (1-10 mcg/dk titre edilir). Hasta Beta-bloker kullanıyorsa adrenalinden yanıt alınamayabilir → Glukagon 1-5 mg IV düşünülür.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & SEVK

1. Tanı Tuzağı (Cilt Bulgusu Şart Değildir!):

  • Hastaların %10-20'sinde ürtiker veya anjiyoödem gelişmeyebilir! Alerjen maruziyeti sonrası ani hipotansiyon veya tek başına laringospazm/stridor anafilaksidir.

2. KÖTÜLEŞİRSE: ACİL SEVK & HAVAYOLU GÜVENCESİ (112 KKM):

  • İkinci doz IM adrenaline rağmen yanıtsızlık, ilerleyen stridor veya derinleşen hipotansiyonda vakit kaybetmeden 112 KKM ile irtibata geçilip Kırmızı Kod ile yoğun bakım / ileri merkez sevki başlatılır.
  • Larinks ödemi dakikalar içinde glottisi kapatabilir; stridor, ses kısıklığı veya sekresyonunu yutamama tablosu derinleşiyorsa gecikmeden erken entübasyon planlanmalı, zor havayolu seti ve krikotiroidotomi kiti hazır bulundurulmalıdır.
  • Sevk sırasında hasta kesinlikle ayağa kaldırılmaz; supin pozisyonda, yüksek akım O₂ ve açık geniş damar yolundan hızlı kristaloid infüzyonu ile nakledilir.

3. Bifazik Reaksiyon & Gözlem:

  • Semptomlar tamamen gerilese dahi 4-8 saat sonra nüksedebilir (Bifazik anafilaksi). Hastalar acil serviste en az 6-8 saat gözlem altında tutulmalıdır.

4. Reçete & Taburculuk:

  • Oral Antihistaminik (örn. Desloratadin 5 mg 1x1 veya Setirizin 10 mg 1x1) + Oral Kortikosteroid (Prednol 16-32 mg tb, 3-5 gün içinde azalarak kesilecek şekilde).
  • Şiddetli anafilaksi öyküsü olan hastalara taburculukta Adrenalin Oto-enjektörü (Pen) reçete edilerek Alerji / İmmünoloji poliklinik kontrolü önerilir.

VENTRİKÜLER TAŞİKARDİ (Nabızlı Geniş QRS)

Stabil / Anstabil Geniş Kompleksli Taşikardi Algoritması

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & KARDİYOVERSİYON)

1. Anstabil Hasta (Hipotansiyon, Bilinç Kaybı, Göğüs Ağrısı, Akut AC Ödemi):

⚠️ İLAÇLA OYALANMA! Acil Senkronize Elektriksel Kardiyoversiyon!

  1. Sedoanaljezi (Hasta bilinçliyse): Midazolam (Dormicum) 2 - 2.5 mg IV + Fentanil 50 mcg IV (Hızlıca uygula, arrest eşiğindeki hastada sedasyon için zaman kaybetme).
  2. Senkronize Kardiyoversiyon: Defibrilatörde SYNC modunu mutlaka aç (R dalgaları işaretlenmeli!).
    Enerji: Bifazik 100 J ile başla → Ritim dönmezse 150 J → 200 J basamaklı artır.
2. Hemodinamik Olarak Stabil Hasta (Tansiyon Normal, Semptom Hafif):
  1. Amiodaron (Cordarone 150 mg amp): 1 ampul (150 mg), 100 cc %5 Dekstroz içinde 10 dakikada IV infüzyonla verilir. (SF ile çökelebilir, mutlaka %5 Dekstroz kullan!).
  2. Dirençli / Tekrarlayan Atak: 10-15 dk sonra 150 mg IV ek yükleme tekrarlanabilir.
  3. İdame İnfüzyonu: Ritim sinüse döndükten sonra ilk 6 saat 1 mg/dk (yaklaşık 360 mg), sonraki 18 saat 0.5 mg/dk infüzyon.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ UYARI):
  • SYNC Açmayı Unutma: Sync açılmazsa şok T dalgası üstüne düşer (R-on-T) ve ritim anında VF'ye (Arrest) döner!
  • Kalsiyum Blokeri Verme: Geniş QRS taşikardide aksi kanıtlanana kadar tanı VT'dir; asla Diltizem / Verapamil yapma (ani kardiyak kollapsa sokar).

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM

1. Polimorfik VT & Torsades de Pointes Tuzağı:

  • QRS morfolojisi sürekli değişiyorsa (burgu gibi) ve QT uzunsa Amiodaron KONTRENDİKEDİR! (QT'yi uzatır). Tedavi: Magnezyum Sülfat 2 g IV (10-15 dk infüzyon) + Asenkronize defibrilasyon.

2. Sevk & Konsültasyon (112 KKM):

  • Ritim dönse dahi VT atağı geçiren hasta potansiyel AKS/MI veya malign kardiyomiyopati adayıdır. Monitörize, damar yolu açık ve defibrilatör refakatinde 112 KKM ile doğrudan Koroner Yoğun Bakım / Anjiyo (PKI) merkezine sevk edilmelidir.

KARDİYAK ARREST & CPR ALGORİTMASI (ACLS)

VF / Nabızsız VT (Şoklanabilir) & Asistoli / PEA Protokolü

EMİN'SEN: (RESÜSİTASYON & FARMAKOLOJİ)

1. Temel Döngü (30:2 & Kesintisiz Kompresyon):
  1. Göğüs Kompresyonu: Hız: 100-120/dk, derinlik: 5-6 cm. Göğsün tam geri gevşemesine izin ver. Her 2 dakikada bir basıcıyı değiştir.
  2. Solunum: İleri havayolu yoksa 30 kompresyon : 2 solunum. İleri havayolu (entübe) takıldıysa göğüs basısını hiç durdurmadan 6 saniyede 1 soluk (10 soluk/dk).
2. ŞOKLANABİLİR RİTİM (VF / NABIZSIZ VT):
  1. 1. ŞOK: Hemen Bifazik 200 J (Monofazik 360 J) şok ver. Çocukta: 2 J/kg.
    ⚠️ ŞOKTAN HEMEN SONRA NABIZ BAKMA! 2 dakika kesintisiz CPR'a başla.
  2. 2. ŞOK: 2 dk sonra ritim halen VF/pVT ise tekrar 200 J şok ver (Çocukta: 4 J/kg).
    → CPR'a devam ederken ADRENALİN 1 mg IV puşe yap (Peşine 10-20 cc SF bolusla yıka ve kolu kaldır).
  3. 3. ŞOK & AMİODARON: Dirençli VF/pVT sürüyorsa 3. şok (200 J) → CPR sürerken:
    Amiodaron 300 mg IV puşe (20 cc %5 Dekstroz içinde bolus).
    (Amiodaron yoksa alternatif: Lidokain 1-1.5 mg/kg IV - ortalama 100 mg). İkisini karıştırma!
  4. 5. ŞOK & İKİNCİ DOZ: VF devam ediyorsa 5. şok sonrası Amiodaron 150 mg IV puşe yapılır (Lidokain seçildiyse yarım doz: 50 mg).
3. ŞOKLANAMAZ RİTİM (ASİSTOLİ / PEA):
  • ŞOK KESİNLİKLE YOKTUR!
  • Damar yolu açılır açılmaz hemen Adrenalin 1 mg IV yapılır.
  • 2 dakikalık CPR periyotlarıyla devam edilir; her 3-5 dakikada bir 1 mg Adrenalin IV tekrarlanır.
İlaç Uygulama Kuralları:
  • Adrenalin Periyodu: Arrest boyunca her 3-5 dakikada bir 1 mg IV (Çocukta: 0.01 mg/kg = 0.01 ml/kg 1:1000). Her IV ilaçtan sonra mutlaka 10-20 cc SF bolus yap.
  • Damar Yolu Açılamazsa: Vakit kaybetmeden Kemik İçi (İntraosseöz / IO) yol aç. IO yoksa son çare endotrakeal tüpten IV dozun 2-2.5 katı sulandırılarak verilebilir.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM (4H - 4T KONTROLÜ)

CPR sürerken arrestin geri döndürülebilir nedenlerini (4H - 4T) tek tek tara ve tedavi et:

4 H:
  • Hipovolemi: Hızlı kristaloid SF bolus.
  • Hipoksi: %100 O₂ ve ileri havayolu.
  • Hipo/Hiperkalemi & Asidoz: K+ & pH kontrolü, gerekirse NaHCO₃ / Kalsiyum.
  • Hipotermi: Aktif ısıtma.
4 T:
  • Tansiyon Pnömotoraks: İğne dekompresyonu / Göğüs tüpü.
  • Tamponad (Kardiyak): Perikardiyosentez.
  • Toksinler / Zehirlenme: Uygun antidot.
  • Tromboz (Pulmoner / Koroner): Masif PE şüphesinde KPR sırasında Trombolitik (Alteplaz).

ROSC (Spontan Dolaşımın Geri Dönüşü):

  • Nabız ve spontan ritim döndüğünde kompresyonu durdur; hedef SpO₂: %94-98, hedef Sistolik KB > 100 mmHg tutulmalıdır.
  • Derhal 12 derivasyonlu EKG çek (STEMI var mı?), 112 KKM ile acil Yoğun Bakım ve Primer PKI (Anjiyo) nakli sağla.

SUPRAVENTRİKÜLER TAŞİKARDİ (SVT / PSVT)

Dar QRS Düzenli Taşikardi & Hızlı Adenozin Protokolü

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & KARDİYOVERSİYON)

1. Anstabil Hasta (Hipotansiyon, Şuur Bulanıklığı, Akut AC Ödemi, İskemi):

⚠️ İLAÇLA VAKİT KAYBETME! Acil Senkronize Elektriksel Kardiyoversiyon!

  1. Sedoanaljezi (Zaman Varsa): Midazolam (Dormicum) 2 - 2.5 mg IV + Fentanil 50 mcg IV (Arrest eşiğindeki hastada sedasyon için gecikme).
  2. Senkronize Kardiyoversiyon: Defibrilatörde SYNC modunu aç (R dalgaları işaretlenmeli!).
    Enerji: Bifazik 50 - 100 J ile başla → Ritim dönmezse 150 J → 200 J basamaklı artır.
2. Hemodinamik Olarak Stabil Hasta:
  1. Modifiye Valsalva (REVERT Tekniği): Hasta yarı oturur pozisyonda 10 cc'lik enjektöre 15 sn sertçe üfler; süre bitince anında sırtüstü yatırılıp bacakları 45° yukarı kaldırılır (45 sn tutulur). Başarı oranı %40 üzerindedir. (İleri yaş / inme öyküsünde karotis masajı yapma!).
  2. Adenozin (Yarı Ömrü < 10 Saniye! Hızlı Puşe + Flush):
    ⚠️ Hastayı önceden uyar: "Birkaç saniye göğsünde sıkışma, yanma ve fenalık hissi olacak, hemen geçecek."
    • 1. Doz: 6 mg hızlı IV puşe (Geniş antekübital yoldan) → Anında peşine 20 cc SF flush ve kolu havaya kaldır.
    • 2. Doz (1-2 dk sonra dönmezse): 12 mg hızlı IV puşe → Anında 20 cc SF flush ve kolu kaldır.
    • 3. Doz (Gerekirse): Yanıt yoksa son kez 12 mg (veya 18 mg) tekrarlanabilir.
  3. İkinci Sıra (Adenozine Dirençli veya Astımlı Hasta):
    Diltiazem (Diltizem): 0.25 mg/kg (yaklaşık 15-20 mg) 2 dakikada yavaş IV puşe.
    VEYA Metoprolol (Beloc): 2.5 - 5 mg yavaş IV puşe (Astım / KOAH'ta verme!).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ UYARI):
  • Yavaş Puşe Etme: Adenozin kanda saniyeler içinde parçalanır; yavaş verilirse kalbe ulaşmadan etkisiz kalır.
  • 2. ve 3. Derece Blok: Yüksek dereceli AV bloklarda ve hasta sinüs sendromunda KONTRENDİKEDİR.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM

1. Gebelik & Laktasyon:

  • Adenozin plasentayı geçmez ve kanda saniyeler içinde metabolize olur; gebelerde stabil dar QRS taşikardide en güvenli birinci basamak ilaçtır.

2. Astım & KOAH Tuzağı:

  • Adenozin bronkokonstriksiyonu tetikleyebilir. Aktif astımı veya ağır KOAH öyküsü olan olgularda adenozin yerine Diltiazem tercih edilmelidir.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Kardiyoloji Sevki:

  • Tekrarlayan adenozin ve kalsiyum blokörüne rağmen hız kırılamıyorsa veya hipotansiyon derinleşirse anstabil kabul edilip senkronize kardiyoversiyon yapılır.
  • Ritim dönse dahi sık tekrarlayan SVT atakları olan olgular elektrofizyolojik çalışma (EPS / Ablasyon) değerlendirmesi için Kardiyoloji Polikliniğine yönlendirilmeli; hemodinamisi sınırda olanlar 112 KKM ile sevk edilmelidir.

AORT DİSEKSİYONU PROTOKOLÜ

Hız/Tansiyon Hedefleri, Esmolol Doz Formülü & Acil KVC Sevk

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & HIZ/TANSİYON HEDEFLERİ)

⚠️ ALTIN KURAL: Önce Nabız < 60/dk, ardından Sistolik KB 100-120 mmHg! (Önce beta-bloker vermeden tek başına saf damar genişletici verme; refleks taşikardi yırtığı hızla ilerletir!).

1. Basamak: Hız Kırma (Beta Bloker - İLK İLAÇ):
  1. Esmolol (Brevibloc 100 mg/10 ml ampul) [İlk Tercih - Ultra Kısa Etkili]:
    Yükleme: 0.5 mg/kg (Pratik Formül: Kilo / 20 ml puşe → 80 kg için ~4 ml / 40 mg) 1 dakikada yavaş IV puşe.
    İdame: 50 mcg/kg/dk başlanır (Pratik: Puşe dozu x 6 = ~24 ml/saat infüzyon). Hedef nabız 55-60/dk olana kadar titre edilir.
  2. VEYA Metoprolol (Beloc 5 mg ampul) [Esmolol Yoksa]:
    2.5 - 5 mg yavaş IV puşe (2-5 dakikada bir, nabız < 60/dk olana kadar tekrarlanır).
2. Basamak: Tansiyon Kontrolü (Hedef Sistolik KB: 100 - 120 mmHg):
  1. Nitrogliserin (Perlinganit ampul):
    ⚠️ ŞART: Yalnızca nabız < 60/dk'ya indikten sonra tansiyon halen > 120 mmHg ise eklenir.
    5-10 mcg/dk infüzyonla başlanır, sistolik tansiyon 100-120 mmHg aralığına gelene kadar titre edilir.
3. Basamak: Analjezi (Sempatik Deşarjı Kırma):
  1. Fentanil: 25 - 50 mcg yavaş IV puşe VEYA Morfin: 2 - 4 mg yavaş IV puşe (Ağrı azaldıkça tansiyon ve nabız kontrolü belirgin rahatlar).

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & DİREKT SEVK

1. Klinik Şüphe & Tanı Kriterleri:

  • Sırta / iki skapula arasına bıçak saplanır gibi vuran ani başlangıçlı şiddetli ağrı.
  • İki kol arasında > 20 mmHg sistolik tansiyon farkı veya periferik nabız asimetrisi.
  • Yeni duyulan aort yetersizliği diyastolik üfürümü veya açıklanamayan senkop.

2. ÖLÜMCÜL TUZAK: STEMI Taklidi & Kan Sulandırıcı Verme!

  • Diseksiyon koroner ostiyumları (özellikle RCA'yı) tıkayarak inferior STEMI tablosu yapabilir. Diseksiyon şüphesi varken ASLA Aspirin, Plavix/Brilinta, Heparin veya Trombolitik verme! Kanama ve perikardiyal tamponadı hızlandırıp arrest eder.

3. Tetkik & Acil Sevk Stratejisi (112 KKM & KVC):

  • Stabil Hasta: Acil Kontrastlı Torakoabdominal BT Anjiyografi çekilerek tanı kesinleştirilir.
  • Anstabil Hasta veya BT Yokluğu: Hasta tomografiyle vakit kaybettirilmez; yatak başı EKO ile kapak/perikardiyal sıvı kontrol edilip doğrudan 112 KKM ile KVC (Kalp Damar Cerrahisi) olan merkeze acil sevk başlatılır.
  • Nakil boyunca sistolik KB 100-120 mmHg ve nabız 55-60/dk tutulacak şekilde infüzyonlara devam edilmelidir.

ASTIM & KOAH ATAK (Erişkin & Pediatrik)

Akut Bronkospazm, Nebül Tedavisi & Solunum Güvencesi

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & NEBÜL TEDAVİSİ)

1. Erişkin Atak Yönetimi:
  1. Oksijen Titrasyonu:
    KOAH Hedefi: SpO₂ %88 - 92 (Nazal kanül 1-2 L/dk; kontrolsüz yüksek O₂ hiperkapnik komayı tetikler!).
    Astım Hedefi: SpO₂ %93 - 95.
  2. Kombine Nebül Tedavisi (15-20 dk arayla 3 tekrara kadar):
    Salbutamol (Ventolin nebül 2.5 mg): 1 flakon
    + İpratropiyum Bromür (Atrovent nebül 0.5 mg): 1 flakon
    + Budesonid (Pulmicort nebül 0.5 mg): 1 flakon (Yerel inflamasyonu kırmak için).
  3. Sistemik Kortikosteroid:
    Metilprednizolon (Prednol): 40 - 60 mg yavaş IV puşe (veya hasta rahat yutuyorsa oral 40-50 mg tb).
  4. Mide Koruması (Gereğinde): Ülser öyküsü, dispepsi veya ileri yaşta Pantoprazol (Pantpas) 40 mg IV eklenebilir.
  5. Ağır / Dirençli Astım Atağında (Kurtarıcı Tedavi):
    Magnezyum Sülfat 2 g IV: 100 cc SF içinde 20 dakikada yavaş infüzyon (Bronş düz kaslarını doğrudan gevşetir).
2. Pediatrik Bronkospazm / Astım Atağı:
  1. Pediatrik Nebül: Ventolin nebül 0.15 mg/kg (En az yarım nebül = 1.25 mg; 5 yaş üstüne tam nebül = 2.5 mg) + Pulmicort nebül 0.25 - 0.5 mg (Yarım-1 flakon) SF ile sulandırılarak 20 dk arayla 3 doza kadar verilebilir.
  2. Pediatrik Steroid: Prednol 1 - 2 mg/kg IV veya oral (Maksimum 40 mg).
  3. Ateş / Ağrı: Yalnızca Parasetamol (Calpol / Parol) tercih edilir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ UYARILAR):
  • Arveles / Tilkotil / Aspirin VERİLMEZ: Astımlı olgularda ağır bronkospazmı, apne krizini ve AERD tablosunu tetikleyebilir. Ağrıda tek güvenli tercih Parasetamol'dür.
  • Akut Atakta Asist (Asetilsistein) Yapma: Hava yolunu irrite ederek refleks bronkospazmı derinleştirir.
  • Oral Ventolin Şurup Kullanma: Sistemik kardiyak yan etkisi fazladır, bronkodilatasyon etkisi gecikir; taburculukta inhaler cihaz (Spacer ile MDI) reçete edilmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & SEVK

1. "Sessiz Akciğer" (Silent Chest) Tuzağı:

  • Ağır dispneik hastada hışıltı/ronküs duyulmaması iyileşme belirtisi değildir; hava akımının kritik düzeyde durduğunu gösterir. Derhal entübasyon ve YBÜ hazırlığı yapın.

2. Enfeksiyon Varlığında Taburculuk Reçetesi:

  • Balgam pürülansı/miktarı artmış KOAH atağında: Amoksisilin-Klavulanat 1000 mg tb 2x1 (5-7 gün) veya ileri yaş/dirençli olguda Moksifloksasin 400 mg tb 1x1 (5 gün).
  • Taburculukta kısa süreli oral steroid (Prednol 32-40 mg tb sabah tok, 5 gün) + Pantoprazol 40 mg tb 1x1 (sabah aç) mutlaka birlikte planlanmalıdır.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Yoğun Bakım Sevki:

  • Tekrarlayan 3 nebül ve steroide rağmen solunum sayısı > 30/dk, paradoksal solunum mevcutsa veya arter kan gazında pH < 7.35, PaCO₂ > 45 mmHg (respiratuar asidoz) gelişirse: Non-invaziv mekanik ventilasyon (NIMV/BiPAP) veya entübasyon kararıyla 112 KKM üzerinden Göğüs Hastalıkları / Yoğun Bakım merkezine sevk sağlanır.

PEDİATRİK AGE (Kusma, Diyare & Dehidratasyon)

Kusma Kontrolü, Holliday-Segar Sıvı & Kan Gazı Kriterleri

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ, SIVI & REÇETE)

1. Kusma Kesici (Yalnızca Ondansetron - Metpamid Çocukta YASAK!):
  1. Ondansetron (Zofran / Zofer 4 mg amp): Tek doz yavaş IV puşe (Oral alımı açmak için).
    6 ay – 6 yaş (10-20 kg): 2 mg IV
    > 6 yaş (> 20 kg): 4 mg IV (Maksimum tek doz 4 mg).
2. IV Sıvı Tedavisi:
  1. Akut Bolus (Dolaşımı Açma - Ağır Dehidrate): SF veya İzomix 10 - 20 ml/kg 30-60 dakikada hızlı infüzyon.
    (10 kg: ~150-200 cc | 20 kg: ~250-400 cc | 30 kg: ~500 cc).
  2. 24 Saatlik İdame Mayi (Holliday-Segar):
    ⚠️ Saf SF verme! Hipoglisemiyi önlemek için İzomix veya %5 Dekstroz + 1/3 SF (İsolayt-P) seç.
    10 kg: 1000 cc / gün (~42 cc/saat)
    20 kg: 1500 cc / gün (~62 cc/saat)
    30 kg: 1700 cc / gün (~70 cc/saat)
    40 kg: 1900 cc / gün (~80 cc/saat)
3. Standart Taburculuk Reçetesi (Viral AGE):
  1. GE-Oral Poşet (ORS): 1 litre kaynamış ılımış suya 1 poşet eritilir.
    Uygulama: Her kusma veya sulu dışkıdan sonra 1 çay bardağı (~100 cc). Anneye tembih et: Lıkır lıkır içirilmez, her 2-3 dakikada bir tatlı kaşığıyla yudum yudum verilir!
  2. Çinko (Zinco Şurup - Tek Başına): < 6 ay: 10 mg/gün, ≥ 6 ay: 20 mg/gün (10-14 gün mukoza tamiri için).
  3. Probiyotik: Reflor şase 1x1 veya 2x1 (Sulu gıdaya karıştırılır).
  4. Ateş / Ağrı: Parasetamol (Calpol şurup) 10-15 mg/kg (Gerekirse 4-6 saatte bir).
4. Antibiyotik (Yalnızca Kanıtlı Dizanteri / Parazitte):
  • Bakteriyel Dizanteri (Kanlı-mukuslu dışkı + yüksek ateş): Bactrim süsp (<6 yaş: 2x1 ölçek, 6-12 yaş: 2x2 ölçek, 5 gün).
  • Amipli / Paraziter Dizanteri (Kanıtlanmış amip): Flagyl 125 mg süsp (30-40 mg/kg/gün, 3 doza bölünerek 5 gün).

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & ÖN TANI REHBERİ

1. Dışkı & Kusmuk Rengine Göre Hızlı Ön Tanı:

  • Sarı / Sulu Dışkı: %90 Viral AGE (Rotavirüs vb.). Antibiyotiksiz, ORS + Çinko + Probiyotik ile izle.
  • Yeşil / Kötü Kokulu Dışkı: Hızlı bağırsak pasajı veya Paraziter (Giardiasis) enfeksiyon kuşkusu; düzelmezse gaita mikroskopisi iste.
  • Kanlı / Mukuslu Dışkı: Yüksek ateş varsa bakteriyel dizanteri; ateş hafifse amipli dizanteri. Dışkı tahlili ve ampirik tedavi planla.
  • ⚠️ Yeşil / Safralı Kusmuk: DİKKAT! Bu gastroenterit değildir; aksi kanıtlanana kadar mekanik barsak obstrüksiyonu, invajinasyon veya volvulustur (Acil Çocuk Cerrahisi!).

2. Ölümcül Hatalar & Kırmızı Çizgiler:

  • Metpamid YASAK: Çocuklarda akut tortikolis, boyun kasılması ve okülojirik kriz yapar!
  • İshal Kesici (Loperamid) YASAK: Toksik megakolon ve paralitik ileusa neden olur.
  • Akut İshalde Demir (Ferrum / Ferrozinc) VERİLMEZ: Demir, lümendeki bakterileri besler ve mukozayı tahriş ederek ishali şiddetlendirir. Yalnızca tek başına Çinko verilir.

3. Kan Gazı & Bikarbonat (HCO₃) Kriterleri:

  • HCO₃ ≥ 20: Hafif tablo, oral hidrasyon (GE-Oral) yeterli.
  • HCO₃ 18: Orta dehidratasyon, 1/2 mayi ile IV desteği başlat.
  • HCO₃ 16-17: Belirgin metabolik asidoz ve doku hipoperfüzyonu; SF yükleme + 4 saatte gidecek şekilde hidrasyon ve kan gazı kontrolü yap.
  • PaCO₂ > 50-60 mmHg: Solunumsal kompansasyon tükenmiş, çocuk solunum yetmezliğine giriyor demektir!

4. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Sevk:

  • Göz kürelerinde çökme, turgor > 2 sn, kapiller dolum > 3 sn, 6 saattir idrar çıkarmama (anüri), letarji/uykuya meyil veya safralı kusma varlığında damar yolu açık tutularak acilen Pediatri Uzmanı / Çocuk Cerrahisi olan merkeze sevk edilir.

ERİŞKİN AGE & BULANTI-KUSMA PROTOKOLÜ

Acil Hidrasyon, Antiemetik / Spazmolitik & Bakteriyel-Paraziter Tedavi

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & ACİL PROTOKOL)

1. Acil Servis Mayi & Semptomatik Tedavi:
  1. Hidrasyon: 500 - 1000 cc SF (İzotonik) IV infüzyon (Hipotansiyon veya taşikardi varsa hızlı verilir).
  2. Antiemetik (Bulantı / Kusma):
    Metoklopramid (Metpamid 10 mg ampul): 1 ampul yavaş IV puşe (veya mayi içine).
    VEYA Ondansetron (Zofran / Zofer 4-8 mg ampul): Dirençli kusmada 4-8 mg yavaş IV puşe.
  3. Antispazmodik (Kramp / Karın Ağrısı):
    Hiyosin-N-butilbromür (Buscopan ampul): 1 ampul yavaş IV/IM (Şiddetli kramp ve kolik tarzı bağırsak sancısını keser).
  4. Mide Koruma (Dispepsi / Epigastrik Yanma Varsa):
    Pantoprazol (Pantpas 40 mg ampul): 1 ampul IV puşe.
2. Standart Taburculuk Reçetesi (Viral / Hafif AGE):
  1. Buscopan 10 mg draje: 3x1 (Karın krampları için).
  2. Metpamid 10 mg tablet: 3x1 (Yemeklerden 15-30 dk önce aç karna).
  3. Probiyotik: Reflor şase/kapsül 2x1 (veya Raxerin tablet).
  4. GE-Oral Poşet (ORS): 1 litre suya 1 poşet; gün boyu susadıkça içirilir (Diyet: Patates, pirinç lapası, yoğurt, muz; yağlı/şekerli gıdalar yasak).
3. Antibiyotik Tedavisi (Yalnızca Kanıtlı / Şüpheli Tabloda):
  • Bakteriyel Diyare (Yüksek ateş + lökositoz + kanlı-mukuslu dışkı):
    Siprofloksasin (Cipro 500 mg tb): 2x1 (5 gün).
  • Paraziter / Amipli Diyare (Kötü kokulu yeşilimsi/sulu gaita, kanlı-mukuslu amip kuşkusu):
    Metronidazol (Flagyl 500 mg tb): 2x1 veya 3x1 (7-10 gün).

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & AYIRICI TANI

1. AKUT BATIN TUZAĞI (En Ölümcül Hata):

  • Akut Apandisit, Akut Kolesistit ve Mezenter Arter İskemisi başlangıçta sadece bulantı, kusma ve hafif ishal ile gelebilir!
  • Hastanın karnını mutlaka muayene edin; periton irritasyon bulgusu (defans, rebound), sağ alt kadranda lokalize hassasiyet veya ileri yaşta orantısız şiddetli karın ağrısı varsa gastroenterit tanısından uzaklaşın, cerrahi konsültasyonu ve batın tomografisi planlayın.

2. İshal Kesici (Loperamid) Tuzağı:

  • Ateşli, dizanterik (kanlı/iltihaplı) veya toksik tablolarda loperamid bağırsak motilitesini durdurarak toksinlerin kana karışmasına ve toksik megakolona neden olur; invaziv tabloda kesinlikle vermeyin!

3. Prerenal Akut Böbrek Hasarı & Elektrolitler:

  • Özellikle yaşlı, ACE-i/ARB veya diüretik kullanan hastalarda şiddetli kusma ve ishal hızla prerenal üre/kreatinin yüksekliğine ve hipokalemiye yol açabilir; serum biyokimyasını kontrol etmeden taburcu etmeyin.

4. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Genel Cerrahi / Dahiliye Sevki:

  • 2000 cc hidrasyona rağmen hipotansiyonu düzelmeyen, peritoneal bulguları pozitifleşen, oral alımı tamamen kapalı olan veya belirgin laktik asidoz / akut böbrek hasarı gelişen olgular yatarak tedavi için ileri merkeze sevk edilmelidir.

PEDİATRİK ÜSYE, AKUT KRUP & ATEŞ PROTOKOLÜ

Ateş Yönetimi, Krup Stridoru & Pediatrik Güvenlik

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & AKUT MÜDAHALE)

1. Akut Krup (Stridor + Havlar Tarzda Öksürük + Ses Kısıklığı):
  1. Deksametazon (Dekort ampul): 0.15 - 0.6 mg/kg (Maksimum tek doz 10-16 mg) oral içirilir veya IV/IM uygulanır.
  2. Nebülize Adrenalin (Orta/Ağır Stridor Varsa):
    Standart 1:1000'lik ampulden 2 - 5 mg (2 - 5 ampul) sulandırılmadan nebül haznesine eklenir ve yüksek akım O₂ ile verilir.
  3. Ortam: Çocuğu ajite etme (ağlamak stridoru artırır); anne kucağında soğuk buhar / nemli hava uygula.
2. Pediatrik Ateş Yönetimi & Dozlar:
  1. Parasetamol (Calpol / Parol süspansiyon 120 mg/5 ml):
    • Doz: 10 - 15 mg/kg (4-6 saatte bir; günde maks 4 doz).
    Pratik: 10 kg → 1 ölçek (5 cc) | 15 kg → 1.5 ölçek (7.5 cc) | 20 kg → 2 ölçek (10 cc).
  2. İbuprofen (Dolven / Pedifen 100 mg/5 ml - 6 aydan büyük çocukta):
    • Doz: 5 - 10 mg/kg (6-8 saatte bir).
    Pratik: Her 10 kg için 1 ölçek (100 mg = 5 cc). Dirençli ateşte 4 saatte bir parasetamol ile dönüşümlü verilebilir.
  3. Fitil (Kusan / Oral Alamayan): Saf parasetamol fitil (Paranox 120 mg / Calpol fitil) kiloya göre tercih edilir.
3. Streptokoksik Tonsillit Tedavisi (GAS):
  1. Benzatin Penisilin G (Deposilin IM - Tek Doz):
    ≤ 27 kg: 600.000 IU IM tek doz.
    > 27 kg: 1.200.000 IU IM tek doz. (Anafilaksi hazırlığı olmadan yapma!).
  2. Oral Alternatif: Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Augmentin BID) 40-50 mg/kg/gün (2 doza bölünerek 10 gün).
    Penisilin alerjisinde: Klaritromisin (Macrol süsp 15 mg/kg/gün, 2 dozda).

EMİN DEĞİLSEN: PEDİATRİK TUZAKLAR & KIRMIZI ÇİZGİLER

1. ÖLÜMCÜL TUZAKLAR (Çocukta Kesinlikle Verme!):

  • Paranox B (Fenobarbital İçeren Fitil) VERME: Sedatif fenobarbital solunum depresyonu yapar ve menenjit tablosunu maskeler. Yalnızca saf parasetamol fitil kullan.
  • Kloroben / Boğaz Spreyleri < 6 Yaşta YASAK: 6 yaş altı çocukta ani laringospazm ve apne krizini tetikleyebilir.
  • Asist / Mukolitikler < 2 Yaşta YASAK: Sekresyonu artıran mukolitikler küçük çocukta bronşiyal tıkaç ve boğulmaya yol açar.
  • Tilkotil / Oksikam NSAİİ YASAK: Çocukta ağır gastrointestinal kanama ve böbrek yetmezliği riski nedeniyle kontrendikedir.
  • Dehidratasyonda İbuprofen VERME: Sıvı kaybı olan çocukta akut böbrek hasarı yapar. Suçiçeğinde nekrotizan fasiit riskini artırır.

2. Krup İzlemi:

  • Nebülize adrenalin uygulanan olgular klinik rahatlasa bile en az 2 saat acilde gözlenmelidir; ilacın etkisi bitince stridor rebound yapabilir.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Sevk:

  • İstirahat halinde inspiratuar stridor, suprasternal çekilmeler, tükürüğünü yutamama/ağızdan salya akması (Akut Epiglottit şüphesi!) veya siyanoz varsa ağız içi muayenesinden kaçınılarak yüksek akım O₂ ile acilen Pediatri / KBB merkezine sevk edilir.

PEDİATRİK NÖBET & FEBRİL KONVÜLSİYON

Akut Nöbet Yönetimi, Rektal Diazem & Komplike Kriterleri

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & FARMAKOLOJİ)

1. İlk Dakikalar (Havayolu & Güvenlik):
  1. Pozisyon: Çocuğu sol yan (derlenme) pozisyonuna al. Ağzını zorla açmaya çalışma, parmak/kaşık sokma! Aspiratörü hazır bulundur.
  2. Oksijen & Glukoz: Maske ile O₂ (6-8 L/dk) başla. Acil glukometre ile kan şekeri bak (Hipoglisemiyi ekarte et!).
2. Medikal Müdahale (Nöbet Durmazsa):
  1. Rektal Diazepam (Diazem Rektal Tüp - Damar Yolu Yoksa):
    < 3 yaş / < 15 kg: 5 mg rektal tüp
    > 3 yaş / > 15 kg: 10 mg rektal tüp
    (Uyguladıktan sonra ilacın geri sızmaması için kalçaları 1-2 dakika sıkıca tutun).
  2. Damar Yolu Varsa Alternatif:
    Midazolam (Dormicum): 0.1 mg/kg IV (Maksimum tek doz 3 mg).
    ⚠️ Kural: 10 cc SF ile sulandır, en az 2 dakikada yavaşça ver! (Hızlı puşe ani apne yapabilir).
  3. Ateş Düşürme: Nöbet durduktan sonra Parasetamol IV (10-15 mg/kg) infüzyon veya fitil uygulayın.
3. Katılma Nöbeti (Breath-Holding Spell):
  • Ağlama krizi sonrası apne, morarma ve kısa süreli tonus kaybı tablosudur.
  • Antiepileptik VERİLMEZ! Havayolunu açık tut, pasif O₂ sağla; 1-2 dakikada kendiliğinden toparlar. Demir eksikliği anemisi açısından poliklinik yönlendirmesi yap.

EMİN DEĞİLSEN: KOMPLİKE FK & SEVK KRİTERLERİ

1. Komplike Febril Konvülsiyon (MUTLAKA SEVK):

  • Fokal Başlangıç: Kasılmanın vücudun tek tarafında olması veya tek taraflı başlaması.
  • Tekrarlayan Nöbet: Aynı 24 saat içinde >1 kez nöbet geçirilmesi.
  • Nörolojik Defisit: Nöbet sonrası >1 saat bilinç açılmaması veya geçici uzuv güçsüzlüğü (Todd paralizisi).

2. Kırmızı Bayraklar (Acil Pediatri / Çocuk Nöroloji):

  • Yaş < 12 Ay (Özellikle < 6 Ay): Santral sinir sistemi enfeksiyonu (menenjit) olasılığı yüksektir.
  • Düşük Ateşle Nöbet (< 38°C): Febril konvülsiyon tanısından uzaklaş; primer epilepsi veya intrakraniyal patolojiyi düşün.
  • Meningeal Bulgular: Ense sertliği, bombe fontanel, letarji veya peteşi/purpura döküntü varlığında acil sevk planla.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM Sevki:

  • İlk basamak tedaviye rağmen kasılması devam eden veya post-iktal solunum desteği gereken olgular açık damar yolu ve oksijen desteğiyle 112 KKM üzerinden sevk edilir.

STATUS EPİLEPTİKUS PROTOKOLÜ (Erişkin & Pediatrik)

Dakika Dakika Yönetim, Yaşa Göre Dozlar & Kardiyak Güvenlik

EMİN'SEN: (ZAMAN BASAMAKLI PROTOKOL & FARMAKOLOJİ)

0 - 5. Dakika (Havayolu & Hipoglisemi Kontrolü):
  1. Havayolu: Sol yan (derlenme) pozisyonu, yüksek akım O₂ (10-15 L/dk maske), aspiratörü hazırla. Ağza sert cisim sokma!
  2. Glukoz: Acil kan şekeri bak. Hipoglisemi saptanırsa:
    Erişkin: 50 cc %20 Dekstroz IV puşe.
    Pediatrik: 2-5 ml/kg %10 Dekstroz IV yavaş puşe.
5 - 20. Dakika (Faz 1: İlk Sıra Benzodiazepin):
  1. Erişkin Dozları:
    Damar Yolu Varsa: Diazepam (Diazem 10 mg): 10 mg yavaş IV puşe (Hız: 2-5 mg/dk; hızlı puşe hipotansiyon ve apne yapar!).
    Damar Yolu Yoksa: Midazolam (Dormicum): 10 mg IM (Uyluk/Deltoid içine; ilk tercih).
    ⚠️ 5-10 dk içinde nöbet durmazsa aynı doz 1 kez tekrarlanabilir.
  2. Pediatrik Dozlar:
    Damar Yolu Yoksa: Rektal Diazepam: < 3 yaş / < 15 kg için 5 mg tüp; > 3 yaş / > 15 kg için 10 mg tüp.
    VEYA Midazolam IM/Bukkal: 0.2 mg/kg IM veya bukkal.
    Damar Yolu Varsa: Midazolam: 0.1-0.15 mg/kg IV (10 cc SF ile sulandır, 2 dakikada yavaş puşe) VEYA Diazepam 0.2 mg/kg yavaş IV puşe.
20 - 40. Dakika (Faz 2: İkinci Sıra IV Antiepileptik Yükleme):
  1. Levetirasetam (Keppra) [KARDİYAK EN GÜVENLİ İLK TERCİH]:
    Doz: 60 mg/kg IV (Maksimum 4500 mg).
    Erişkin Standart: 3000 - 4000 mg (100 cc SF içinde 10-15 dakikada hızlı infüzyon).
    Çocuk (Örn: 20 kg): 1200 mg (100 cc SF içinde 10-15 dakikada infüzyon).
    Avantaj: Miyokardı baskılamaz, tansiyonu düşürmez, AV tam blok riski yoktur.
  2. VEYA Sodyum Valproat (Depakin):
    40 mg/kg IV (Erişkinde maks 3000 mg) 100 cc SF içinde 10 dakikada infüzyon.
  3. VEYA Fenitoin (Epitoin 250 mg ampul) [⚠️ KARDİYAK MONİTÖRİZASYON ŞART]:
    Doz: 20 mg/kg IV YALNIZCA SF İÇİNDE (Dekstrozda taş gibi kristalleşir!).
    Hız Sınırı: Maksimum 50 mg/dk (Çocukta veya yaşlıda 1 mg/kg/dk veya < 25 mg/dk). Ortalama doz en az 25-30 dakikada gitmelidir.
    Tuzak: Hızlı infüzyon şiddetli hipotansiyon, bradikardi, AV blok ve asistoli yapar!
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ İLAÇ HATALARI):
  • Diazemi Mayiye Katma (Kimyasal Çökelme): Diazepam serum torbasına katılırsa kristalleşir, damar içi emboli yapar ve etkisi kaybolur. Doğrudan puşe edilmelidir.
  • Hızlı Fenitoin İnfüzyonu: 50 mg/dk hız aşıldığında kardiyak arrest riski doğurur. Monitörsüz hastaya Fenitoin yüklemesi yapılmaz.

EMİN DEĞİLSEN: REFRAKTER TABLO & SEVK

1. > 40. Dakika: Refrakter Status (Faz 3):

  • Benzodiazepin ve tam doz Keppra/Valproat infüzyonuna rağmen motor kasılmaları durmayan veya bilinci açılmayan olgu refrakter statustadır.
  • Kardiyak arrest ve hipoksiyi önlemek için derhal Hızlı Seri Entübasyon (RSI) hazırlığı yapın. Genel anestezi infüzyonu (Propofol veya Midazolam infüzyonu) başlatılmalıdır.

2. Hemodinamik Güvenlik (Hipotansiyon Riski):

  • Arka arkaya yapılan sedatifler periferik vazodilatasyon ve tansiyon düşüşü yapar. Hazırda 500-1000 cc SF bolus bulundurun; derin hipotansiyonda erken vazopressör (Noradrenalin) planlayın.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Yoğun Bakım Sevki:

  • İkinci sıra antiepileptik gereksinimi duyan tüm erişkin ve pediatrik status olguları, arrest ve solunum yetmezliği riskine karşı mekanik ventilatör ve monitör eşliğinde 112 KKM ile 3. Basamak Reanimasyon / Pediatrik Yoğun Bakım merkezine sevk edilir.

ERİŞKİN ÜSYE, BRONŞİT & PNÖMONİ PROTOKOLÜ

Enfeksiyon Ayrımı, Öksürük Tedavisi & Akılcı Antibiyoterapi

EMİN'SEN: (AYIRICI TANI, FARMAKOLOJİ & REÇETE)

1. Akut Semptomatik Tedavi (Acil & Yeşil Alan):
  1. Ateş / Boğaz Ağrısı / Kas Ağrısı:
    Oral: Parasetamol (Parol 500 mg) 3x1 VEYA Deksketoprofen (Arveles / Dexofen 25 mg) 2-3x1 tok.
    İntramüsküler: Diklofenak (Dikloron / Voltaren 75 mg amp) 1 ampul derin IM. (⚠️ Metamizol / Novalgine agranülositoz riski nedeniyle ilk tercih olmamalıdır).
  2. Nazal Konjesyon & Gripal Semptomlar:
    • Psödoefedrinli kombine (Aferin Sinüs / İbucold C / Griport) 2-3x1 tok. (Kontrolsüz hipertansiyon ve KAH'ta verme!).
    • Oksimetazolin sprey (İliadin / Otrivine): 2x1 puf (En fazla 3-5 gün; rebound tıkanıklık yapar!).
  3. Boğaz Ağrısı: Klorheksidin + Flurbiprofen/Benzidamin sprey/gargara (Kloroben / Andorex) 3-4x1.
2. Öksürük Sınıflaması & Reçeteleme:
  1. Kuru, Tahriş Edici Öksürük (Antitussif):
    Levodropropizin (Levopront şurup): 3x1 ölçek (10 ml) yemeklerden önce.
    VEYA Butamirat sitrat (Kreval / Sinecod 50 mg tb veya şurup): 2-3x1.
    (Opioid türevi Geralgine K sedasyon ve bronkospazm riski nedeniyle astım/KOAH'ta verilmez).
  2. Balgamlı, Prodüktif Öksürük (Mukolitik / Ekspektoran):
    Asetilsistein (NAC 600 mg efervesan / Asist): 1x1 veya 2x1 bol su ile.
    VEYA Erdostein (Erdostin 300 mg süsp / Erdobil 300 mg tb): 2x1 (5-7 gün).
    Bitkisel Tercih: Duvar sarmaşığı ekstresi (Prospan şurup) 3x1 ölçek.
3. Akılcı Antibiyoterapi (Bakteriyel Tonsillit, Bronşit & Pnömoni):
  1. Akut Bronşit Uyarısı: Grafide infiltrasyon yoksa %90 viraldir; antibiyotik verme, semptomatik izle!
  2. Bakteriyel Tonsillit / Sinüzit:
    Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Augmentin 1000 mg tb): 2x1 tok (10 gün).
    Alternatifler: Sefuroksim aksetil (Aksef 500 mg tb 2x1) veya Sefdinir (Cec 1000 mg efervesan tb 1x1).
    Penisilin Alerjisi: Klaritromisin (Macrol / Klamer 500 mg tb 2x1, 7-10 gün).
  3. Toplumda Kazanılmış Pnömoni (Hafif-Orta Ayaktan):
    İlk Tercih: Klavunat 1000 mg tb 2x1 + Makrolid (Klamer 500 mg tb 2x1 veya Azitromisin 500 mg 1x1).
    Florokinolon (Moksefen / Avelox 400 mg tb 1x1 - 7 gün): Yalnızca penisilin alerjisi, komorbiditesi olan dirençli olgularda veya kombine tedavi verilemeyen durumlarda seçilir (Tendon rüptürü ve aort diseksiyonu riskine dikkat!).
4. Gebelik & Emzirme Güvenli Seçimler:
  • Antibiyotik: Amoksisilin-Klavulanat (Kategori B - Güvenli). Florokinolon ve Klaritromisin VERİLMEZ.
  • Ağrı/Ateş: Yalnızca Parasetamol (Parol). NSAİİ ve psödoefedrin verme!

EMİN DEĞİLSEN: PNÖMONİ KRİTERLERİ & SEVK

1. CURB-65 Pnömoni Skorlaması (Hastaneye Yatış Kriteri):

  • C (Confusion): Yeni gelişen konfüzyon / bilinç değişikliği (1 puan)
  • U (Urea): Kan üre azotu > 19 mg/dL veya Üre > 40 mg/dL (1 puan)
  • R (Respiratory Rate): Solunum sayısı ≥ 30/dk (1 puan)
  • B (Blood Pressure): Sistolik < 90 mmHg veya Diyastolik ≤ 60 mmHg (1 puan)
  • 65: Yaş ≥ 65 (1 puan)
  • Değerlendirme: 0-1 puan: Evde ayaktan tedavi edilebilir. ≥ 2 puan: Servise yatış gerekir. ≥ 3 puan: Ağır pnömoni, Yoğun Bakım yatışı açısından değerlendirilmelidir.

2. Kırmızı Bayraklar:

  • Oda havasında SpO₂ < %92, hemodinamik instabilite, hemoptizi, plevral efüzyon veya multilober infiltrasyon varlığında ayaktan tedavi denenmez.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Göğüs Hastalıkları Sevki:

  • CURB-65 skoru ≥ 2 olan, oral alımı bozulmuş, hipoksemik ve yaşlı hastalar ilk doz parenteral antibiyotik (Seftriakson 1-2 g IV) ve oksijen desteğiyle 112 KKM üzerinden Göğüs Hastalıkları / Dahiliye yataklı servisine sevk edilir.

YANIK YÖNETİMİ & PANSUMAN PROTOKOLÜ

Termal Yanıklar, Parklan Formülü & Topikal Bakım

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & TOPİKAL BAKIM)

1. İlk Dakikalar & Soğutma:
  1. Yara Soğutma: Çeşme suyu (15-20°C) ile 10-20 dakika soğutun. ASLA buz uygulama! (Vazokonstrüksiyon yaparak iskemik doku nekrozunu derinleştirir).
  2. Bül Yönetimi: Küçük ve gergin olmayan büllere dokunma (biyolojik bariyerdir). Patlamış, gergin veya enfekte bülleri steril aspire/debride et.
  3. Tetanoz Profilaksisi: Kirli/açık yanık yarası kabul edilir; aşı takvimine göre tetanoz aşısı / TIG yap.
2. Pansuman & Topikal Seçenekler:
  1. 1. Derece / Güneş Yanığı (Eritem, Sağlam Cilt):
    Nemlendirici & epitelizan pomadlar (Hametan pomad 2x1 veya Madecassol / Fito krem) + Bol hidrasyon + Sistemik Parasetamol / İbuprofen.
  2. 2. Derece Yüzeyel Yanık (Kapalı Pansuman):
    • Yarayı SF ile nazikçe temizle.
    • Parafinli steril tül gazlı bez (Bactigras / Jelonet) veya antibakteriyel pomad (Nitrofurazon / Furacin krem) sür.
    • Steril kuru gazlı bezle kapat; 48 saatte bir pansuman yenilenir.
  3. Gümüş Sülfadiazin (Silverdin krem): Derin 2. derece yanıklarda tercih edilebilir.
    ⚠️ Kısıtlamalar: 2 aydan küçük bebekte KONTRENDİKE. Yüze sürülmez (kalıcı gri pigmentasyon yapar).
3. Ağır Yanıkta Sıvı Resüsitasyonu (Parkland Formülü - 2. ve 3. Derece > %15-20):
  • Sıvı İhtiyacı: 4 ml x Vücut Ağırlığı (kg) x % Yanık Yüzdesi (TBSA) (Ringer Laktat ile).
  • Hesaplanan sıvının ilk yarısı ilk 8 saatte, kalan yarısı sonraki 16 saatte verilir. İdrar çıkış hedefi erişkinde 0.5 ml/kg/saat, çocukta 1 ml/kg/saattir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ YANIK TUZAKLARI):
  • Profilaktik Oral Antibiyotik VERME: Rutin Amoklavin vb. verilmesi süperenfeksiyon ve dirençli bakteri gelişimini tetikler. Enfeksiyon kanıtı (selülit, püy, ateş) yoksa sistemik antibiyotik başlanmaz.
  • Yaraya Rifampin Ampul Kırma: Rifampisin direncini patlatır ve yatağı kırmızıya boyayarak yara takibini imkansız kılar.
  • Geniş Alana Anestol Boca Etme: Açık yara yüzeyinden lidokain emilimi aritmilere ve nöbete (lokal anestezik toksisitesi) yol açabilir.

EMİN DEĞİLSEN: YANIK MERKEZİ SEVK KRİTERLERİ

1. Dokuzlar Kuralı ile Alan Hesabı (Erişkin):

  • Baş-Boyun: %9 | Her bir kol: %9 | Gövde Ön: %18 | Gövde Arka: %18 | Her bir bacak: %18 | Genital: %1
  • Pratik Kural: Hastanın kendi avuç içi (parmaklar dahil) yaklaşık %1 alandır.

2. Yanık Merkezine / Ünitesine Sevk Kriterleri (112 KKM):

  • Kritik Bölgeler: Yüz, eller, ayaklar, genital bölge, perine ve majör eklem yüzeylerini içeren 2. veya 3. derece yanıklar.
  • Yüzde Kriteri: Çocuklarda > %10, erişkinde > %15-20 ikinci derece veya her yaştaki tam kat (3. derece) yanıklar.
  • İnhalasyon Yanığı: Kapalı alanda kalma, burun kıllarında yanma, isli balgam, ses kısıklığı (Acil profilaktik entübasyon gerektirebilir!).
  • Elektrik ve Kimyasal Yanıklar: EKG takibi ve cerrahi debritman için doğrudan sevk edilmelidir.
  • Sirkumferansiyel Yanıklar: Kol, bacak veya göğsü çepeçevre saran yanıklar kompartman sendromu ve solunum kısıtlılığı açısından eskarotomi gerektirir.

DİYABETİK KETOASİDOZ (DKA) PROTOKOLÜ

Sıvı Resüsitasyonu, İnsülin Titrasyonu & Potasyum Güvenliği

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & BASAMAKLI PROTOKOL)

1. İlçe / Acil İlk Saat (Yalnızca Sıvı! İnsülin Başlama):
  1. İlk 1 Saatlik Hidrasyon:
    Erişkin: 1000 cc SF (İzotonik) 1 saatte gidecek şekilde IV infüzyon.
    Pediatrik: 10 ml/kg SF 1 saatte yavaş infüzyon (Beyin ödemi riski nedeniyle hızlı bolus yapma!).
    ⚠️ İlçe acilinde potasyum sonucu ve YBÜ yatağı yoksa 1000 cc SF takılarak insülinsiz sevk edilir.
  2. İdrar Çıkışı & Sonda: Saatlik idrar takibi için foley sonda tak (hedef > 0.5 ml/kg/saat).
2. Potasyum (K⁺) Kontrolü (Hayati Kırmızı Çizgi!):
  1. K⁺ < 3.3 mEq/L ise: İNSÜLİN KESİNLİKLE VERİLMEZ! 20-30 mEq/saat KCl IV infüzyonla K⁺ > 3.3 olana kadar düzelt, sonra insülin başla (Kardiyak arrest riski!).
  2. K⁺ 3.3 - 5.2 mEq/L ise: İdrar çıkışı varsa her 1000 cc mayiye 20 - 30 mEq KCl (1-1.5 ampul) ekle. İnsülini güvenle başla.
  3. K⁺ > 5.2 mEq/L ise: Mayiye potasyum ekleme; 2 saatte bir K⁺ kontrolü yap.
3. İnsülin Protokolü & Titrasyon (2. Saatten İtibaren):
  1. Kristalize İnsülin (Humulin R / Actrapid): 0.1 Ünite/kg/saat IV infüzyon (Ayrı damar yolundan).
    Pratik Hazırlık: 50 Ü regüler insülin 50 cc SF içine çekilir (1 cc = 1 Ünite). 70 kg hasta için saatte 7 cc (7 Ü/saat) gönderilir.
  2. Hedef Düşüş Hızı: Saatte 50 - 75 mg/dL düşüş.
    • Saatte < 50 mg/dL düşüyorsa: İnsülin hızını 1.5 - 2 katına çıkar.
    • Saatte > 75-100 mg/dL düşüyorsa: Hızı yarıya indir (Hızlı düşüş beyin ödemi yapar!).
  3. Kan Şekeri < 200 - 250 mg/dL Olunca (Kritik Basamak):
    İnsülini kesme! Dozu 0.05 Ü/kg/saate indir. Mayiyi %5 Dekstroz + 1/3 SF (saatte 100-150 cc) olarak değiştir. (Amaç: Hipoglisemiye sokmadan keton asidozunu kapatana kadar insülini sürdürmektir).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ TUZAKLAR):
  • Bikarbonat Verme: pH > 6.9-7.0 ise bikarbonat KONTRENDİKEDİR! Paradoksal beyin asidozu ve laktat artışı yapar. Yalnızca pH < 6.9 ise düşünülür.
  • K⁺ Bilmeden İnsülin Başlama: Hipokalemik hastada insülin fatal ventriküler aritmi ve asistoliye neden olur.

EMİN DEĞİLSEN: DKA TANI KRİTERLERİ & SEVK

1. DKA Tanı Triadı:

  • Hiperglisemi: Kan şekeri > 250 mg/dL (Öglisemik DKA'da SGLT-2 inhibitörü kullananlarda şeker normal olabilir!).
  • Ketoz: Kanda veya idrarda keton pozitifliği.
  • Metabolik Asidoz: Venöz/arteriyel pH < 7.30, Bikarbonat (HCO₃) < 18 mEq/L, Anyon açığı > 10-12.

2. Ölümcül Komplikasyon: Akut Beyin Ödemi:

  • Özellikle çocuklarda aşırı hızlı sıvı veya insülin verilmesiyle oluşur.
  • Bulgular: Baş ağrısı, letarji, kusma, bradikardi, hipertansiyon (Cushing triadı).
  • Tedavi: Sıvıyı hemen yavaşlat; %3 Hipertonik NaCl (5 ml/kg 30 dk) veya Mannitol 0.5-1 g/kg IV uygula, acil Beyin BT ve YBÜ sevki sağla.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Yoğun Bakım Sevki:

  • Ağır asidozu (pH < 7.10), elektrolit imbalansı, şuur bulanıklığı veya altta yatan ağır enfeksiyon/sepsis kuşkusu olan hastalar 112 KKM üzerinden 3. Basamak Dahiliye / Pediatrik Yoğun Bakım Ünitesi olan merkeze acil sevk edilir.

HİPOGLİSEMİ YÖNETİMİ PROTOKOLÜ

Hızlı Dekstroz Puşe, 15 Kuralı & Sülfonilüre Tuzağı

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & DEKSTROZ)

1. Bilinç Kapalı / Oral Alamayan Hasta:
  1. Erişkin Hızlı Bolus:
    50 cc %20 Dekstroz IV puşe (veya 150-200 cc %10 Dekstroz hızlı infüzyon).
  2. Pediatrik Bolus:
    2 - 5 ml/kg %10 Dekstroz IV yavaş puşe (Çocukta %20-%50 konsantre dekstroz verme; skleroz yapar!).
  3. Damar Yolu Yoksa: Glukagon 1 mg IM/SC (Çocuk < 25 kg ise 0.5 mg IM).
  4. İdame: Bolus sonrası %5 veya %10 Dekstroz 100 cc/saat infüzyon başla.
2. Bilinç Açık / Koopere Hasta (15 Kuralı):
  1. 15 g Hızlı Karbonhidrat: 4-5 adet kesme şeker, 150 ml meyve suyu veya 1 tüp glukoz jel ağızdan verilir. Çikolata verme (yağ emilimi geciktirir!).
  2. 15 Dakika Kuralı: 15 dk sonra KŞ ölç. < 70 mg/dL ise 15 g şekeri tekrarla. Şeker > 70 olunca kompleks karbonhidrat (ekmek, bisküvi) yedir.

EMİN DEĞİLSEN: SÜLFONİLÜRE TUZAĞI & TABURCULUK

1. EN BÜYÜK TUZAK: Sülfonilüre Hipoglisemisi:

  • Gliklazid (Diamicron), Glimepirid (Amaryl) veya Glibenklamid kullanan hastalar dekstroz puşe ile hızla uyanır; ancak 1-2 saat sonra tekrar derin komaya girer!
  • Oral antidiyabetik (Sülfonilüre) kaynaklı hipoglisemiler düzeldi sanılıp ASLA taburcu edilmez; en az 12 - 24 saat acil gözlemde tutulmalıdır. Dirençli olguda antidot Oktreotid 50 mcg SC düşünülür.

2. KÖTÜLEŞİRSE (Refrakter Hipoglisemi):

  • Maksimum dekstroz infüzyonuna rağmen şekeri yükselmeyen olgularda altta yatan Sepsis, Adrenal Yetmezlik veya Karaciğer Yetmezliği araştırılmalı; YBÜ yatışı için sevk edilmelidir.

SEMPTOMATİK BRADİKARDİ & AV BLOK PROTOKOLÜ

Nabız < 50/dk, Hızlı Atropin & Transkutanöz Pacing

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & AKUT MÜDAHALE)

1. Anstabilite Bulguları Varsa (Hipotansiyon, Göğüs Ağrısı, Senkop, Şok):
  1. Oksijen & Damar Yolu: Yüksek akım O₂ bağla, defibrilatör pedlerini takıp transkutanöz pacing için hazırla.
  2. Atropin (Erişkin): 1 mg HIZLI IV puşe (3-5 dakikada bir tekrarlanabilir; maksimum toplam doz 3 mg).
    ⚠️ Yavaş verme! Yavaş veya < 0.5 mg verilirse paradoksal bradikardi ve arrest yapar.
  3. Atropin (Pediatrik): 0.02 mg/kg IV hızlı (Minimum tek doz: 0.1 mg; maksimum tek doz: 0.5 mg).
2. Atropine Yanıtsız / Dirençli Tablo (2. Basamak):
  1. Transkutanöz Pacing (TCP): Defibrilatör üzerinden hemen pacing başlat (Talep modu, 60-70/dk, elektriksel ve mekanik yakalama sağlanana kadar akım artırılır).
  2. VEYA Adrenalin İnfüzyonu: 2 - 10 mcg/dk IV infüzyon.
  3. VEYA Dopamin İnfüzyonu: 5 - 20 mcg/kg/dk IV infüzyon.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER:
  • Mobitz Tip 2 ve Tam Blokta Atropine Güvenme: İleti his demeti altındadır; atropin yanıtsız kalır. Vakit kaybetmeden doğrudan Pacing hazırla.
  • Asistolide Atropin VERİLMEZ: Kılavuzlardan kaldırılmıştır. Asistolide sadece CPR ve Adrenalin uygulanır.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & SEVK

1. Geri Döndürülebilir Nedenler: Hiperkalemi (Geniş QRS/sivri T varlığında Kalsiyum Glukonat ver!), Beta-bloker veya KKB intoksikasyonu, Akut İnferior MI.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Anjiyo/Kardiyoloji: Pacing veya inotrop desteği eşliğinde kalıcı kalp pili için 112 KKM ile sevk edilir.

ORGANOFOSFAT & İNSEKTİSİT ZEHİRLENMESİ

Kolinerjik Kriz, Aşırı Sekresyon & Agresif Atropinizasyon

EMİN'SEN: (DEKONTAMİNASYON & ATROPİNİZASYON)

1. Personel Güvenliği & Dekontaminasyon (Hayati İlk Adım):
  1. Kendini Koru: Çift eldiven ve maske tak. Hastanın elbiselerini hemen çıkarıp poşetle; cildi bol su ve sabunla yıka (Deri emilimi devam eder!).
2. Agresif Atropin (Doz Tavanı YOKTUR!):
  1. Erişkin Başlangıç Dozu: 2 - 5 mg IV puşe (Damar yolu yoksa 2 mg IM yapılabilir).
  2. Pediatrik Başlangıç Dozu: 0.05 mg/kg IV.
  3. Doz Katlama Kuralı (Her 3-5 Dakikada Bir): Sekresyonlar kurumadığı sürece her seferinde dozu ikiye katla (Örn: 2 mg → 4 mg → 8 mg → 16 mg...). Yüzlerce miligram atropin gerekebilir.
  4. Hedef: Taşikardi veya midriyazis DEĞİL; akciğer seslerinin kuruması (ral/ronküs kaybolması) ve bronkore/tükürüğün kesilmesidir!
  5. Oksim Antidotu: Pralidoksim (PAM) ilk 24-48 saatte varsa infüzyon olarak başlanır.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER:
  • Hipoksik Hastada Ventriküler Fibrilasyon Riski: Ağır hipoksisi olan hastaya atropin yapılırsa ani VF tetiklenebilir; atropinle eş zamanlı yüksek akım O₂ bağla.
  • Kardiyak Doz Sınırı (3 mg) Burada GEÇERSİZDİR: Organofosfatta 3 mg kuralı uygulanmaz; sekresyon durana kadar devam edilir.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK BULGULAR & SEVK

1. Kolinerjik Kriz Bulguları (DUMBELS): Defekasyon, Ürinasyon, Miyozis (Toplu iğne başı pupil), Bradikardi/Bronkospazm/Bronkore, Emesis (Kusma), Lakrimasyon, Salivasyon.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Toksikoloji / YBÜ: Solunum yetmezliği ve nöbet riski nedeniyle entübasyon ve atropin infüzyonu eşliğinde Yoğun Bakıma sevk edilir.

ELEKTROLİT ACİLLERİ (Potasyum & Sodyum)

Membran Stabilizasyonu, Güvenli İnfüzyon Hızları & Beyin Koruması

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & FARMAKOLOJİ)

1. HİPERKALEMİ (K⁺ > 6.0 mEq/L veya EKG Bozukluğu):
  1. 1. Basamak: Miyokardı Koru (Membran Stabilizasyonu - ANINDA):
    Kalsiyum Glukonat %10: 1-2 ampul (10-20 ml) yavaş IV puşe (2-5 dakikada).
    (K⁺ değerini düşürmez, kalbi arrestten korur! EKG düzelmezse 5-10 dk sonra 1 kez tekrarlanabilir).
  2. 2. Basamak: K⁺ Hücre İçine Sok (Shift Tedavisi):
    İnsülin + Dekstroz: 10 Ü Regüler İnsülin + 250 cc %20 Dekstroz (veya 500 cc %10 Dx) 30 dakikada IV infüzyon.
    Yüksek Doz Salbutamol (Ventolin nebül): 10 - 20 mg (2-4 nebül arka arkaya) nebülizatör ile verilir (1 nebül yetersiz kalır).
  3. 3. Basamak: K⁺ Vücuttan Uzaklaştır:
    • Furosemid (Lasix): 40-80 mg IV (İdrar çıkışı varsa).
    Dirençli / Oligürik / Ağır Hiperkalemi: ACİL HEMODİYALİZ!
2. HİPOKALEMİ (K⁺ < 3.5 mEq/L):
  1. KCL ASLA IV PUŞE YAPILMAZ (Ölümcül Asistoli!):
    Periferik Damar Yolu: 500 cc SF içine en fazla 1-2 ampul KCl (%7.5'lik 1 ampul = 10 mEq) eklenir. İnfüzyon hızı maksimum 10 - 20 mEq/saat olmalıdır.
    Dirençli Hipokalemide Magnezyum Desteği: Magnezyum düşükse potasyum düzelmez! 1-2 ampul Magnezyum Sülfat (%15 MgSO₄) 100 cc SF içinde 30 dakikada infüzyon yapılmalıdır.
3. HİPONATREMİ (Sodyum < 135 mEq/L):
  1. Nöbet / Koma / Ağır Semptom Varsa (Acil Bolus):
    %3 Hipertonik Salin (NaCl): 100 - 150 ml IV 10-15 dakikada infüzyon. Semptom durmazsa 15 dk sonra 1 kez daha tekrarlanabilir. (300 ml tek seferde VERİLMEZ!).
  2. 24 Saatlik Güvenlik Limiti: Sodyum 24 saatte en fazla 8 - 10 mEq/L yükseltilebilir. Hızlı yükseltilirse Santral Pontin Miyelinolizis (ODS) gelişir!
4. HİPERNATREMİ (Sodyum > 145 mEq/L):
  • Sıvı açığı %5 Dekstroz veya %0.45 Salin (1/2 SF) ile 48 saate yayılarak yavaşça kapatılır.
  • Düşüş hızı 24 saatte maksimum 10-12 mEq/L olmalıdır (Hızlı düşüş fatal Akut Beyin Ödemi yapar!).

EMİN DEĞİLSEN: EKG DEĞİŞİKLİKLERİ & SEVK

1. Hiperkalemi EKG Basamakları (Geri Sayım):

  • Erken: Sivri, dar tabanlı T dalgaları (çadır T).
  • Orta: PR uzaması, P dalgasının silinmesi/kaybolması.
  • Geç (Kritik): QRS genişlemesi, ST-T birleşmesi (Sinüs dalgası paterni → VT/VF/Asistoliye ramak kala!).

2. Ölümcül Hatalar:

  • Kalsiyum Glukonatı Dekstroz Torbasına Atıp Bekletmek: EKG bozukluğunda acil miyokard koruması gecikirse hasta kaybedilir. 1-2 ampul doğrudan yavaş puşe verilmelidir.
  • Kronik Hiponatremiyi Hızla Düzeltmek: Osmotik demiyelinizasyon sendromu ile kalıcı kuadriparezi ve koma tablosuna yol açar.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Nefroloji / YBÜ:

  • Medikal tedaviye dirençli K⁺ > 6.5 mEq/L, sinüs dalgası EKG'si, oligüri/anüri veya nöbetle seyreden sodyum krizleri 112 KKM üzerinden acil Diyaliz / Yoğun Bakım merkezine sevk edilir.

İDRAR YOLU ENFEKSİYONLARI (Sistit & Piyelonefrit)

Basit Sistit, Akut Piyelonefrit & Pediatrik Doz Rehberi

EMİN'SEN: (AKILCI REÇETE & FARMAKOLOJİ)

1. Erişkin Akut Basit Sistit (Yalnızca Tek Bir Ajan Seçilir!):
  1. İlk Tercih: Fosfomisin (Monurol 3g şase):
    Tek doz 1 şase. Gece yatmadan önce, mesane boşaltıldıktan sonra 1 bardak suda eritilip içilir (Mesanede gece boyu kalması sağlanır).
  2. VEYA Nitrofurantoin (Piyeloseptyl 100 mg kapsül):
    2x1 tok (5 gün). (⚠️ GFR < 30 ml/dk olan yaşlı/böbrek hastasına ve piyelonefrite verilmez!).
  3. Semptomatik Destek: Dizüri/yanma şiddetliyse fenazopiridin türevi veya parasetamol + Bol hidrasyon (2.5 - 3 L su/gün).
2. Akut Komplike İYE & Piyelonefrit (Ateş, Yan Ağrısı, KVA Hassasiyeti):
  1. Ayaktan Tedavi (Genel Durumu İyi Olguda):
    Siprofloksasin (Cipro 500 mg tb): 2x1 tok (7 gün).
    VEYA Sefuroksim aksetil (Aksef / Zinnat 500 mg tb): 2x1 (10-14 gün).
  2. Yatarak / Acil Parenteral Başlangıç:
    Seftriakson (Rocephin / Unacefin 1 g flakon): 1x1-2 g IV/IM yavaş infüzyon.
3. Pediatrik İYE Tedavisi:
  1. Sefuroksim aksetil (Zinnat 125 mg / 250 mg süspansiyon):
    Doz: 20 - 30 mg/kg/gün (2 eşit doza bölünerek 7-10 gün).
    Pratik: 2 yaş altı 125 mg formdan kiloya göre 2x1; 2-12 yaş 250 mg formdan kiloya göre 2x1 ölçek.
    Alternatif: Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Augmentin BID) 40-50 mg/kg/gün (2 dozda).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (POLİFARMASİ & TUZAKLAR):
  • Sistitte Antibiyotik Kokteyli Yapma: Monurol + Cipro + Piyeloseptyl aynı anda reçete edilmez; bu polifarmasidir. Sadece biri seçilir.
  • Piyelonefritte Piyeloseptyl / Monurol İŞE YARAMAZ: Bu ilaçlar böbrek dokusuna geçmez; üst üriner sistem enfeksiyonunda Cipro veya Seftriakson/Aksef seçilmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: ÜROSEPSİS & SEVK KRİTERLERİ

1. Semptomsuz Bakteriüri Tuzağı:

  • İdrar tahlilinde lökosit ve bakteri var ama hastanın hiçbir şikayeti (yanma, sık çıkma, ateş) yoksa: Gebelere ve ürolojik girişim yapılacaklara tedavi verilir; yaşlı ve diyabetik asemptomatik hastaya antibiyotik VERİLMEZ!

2. Pediatrik Kırmızı Bayraklar:

  • < 2-3 Ay İnfant: Ateş ve İYE saptanan küçük bebekler ürosepsis ve VUR riski nedeniyle ayaktan tedavi edilmez; hastaneye yatırılmalıdır.
  • Tekrarlayan pediatrik İYE'ler altta yatan Vezikoüreteral Reflü (VUR) ve böbrek skarlaşması açısından Çocuk Nefroloji / Ürolojiye yönlendirilmelidir.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Üroloji / Dahiliye Sevki:

  • Oral alamayan, inatçı kusan, hipotansif (Sepsis/Ürosepsis kuşkusu), anürik veya taş/tıkanıklık zemininde gelişen piyelonefrit olguları ilk doz Seftriakson 1-2 g IV yapılarak acilen Üroloji / Yoğun Bakım olan merkeze sevk edilir.

KONSTİPASYON, GAZ & DİSPEPSİ PROTOKOLÜ

Yaşa Göre Lavman, Osmotik Laksatifler & İBS Yönetimi

EMİN'SEN: (AKUT LAVMAN, LAKSATİF & REÇETE)

1. Acil Deşarj (Lavman Seçenekleri - Yaşa Göre):
  1. 0 - 2 Yaş (Fosfatlı Enema YASAK!):
    • Gliserin Kansuk fitil VEYA Libalaks bebek mikrolavman (1 tüp rektal).
    ⚠️ B.T. Enema (Sodyum Fosfat) < 2 yaşta KONTRENDİKEDİR! Masif hipokalsemi ve kardiyak arrest yapar.
  2. 2 - 12 Yaş: B.T. Enema çocuk boyu (67.5 ml) veya Libalaks tüp rektal.
  3. Erişkin: B.T. Enema (135 ml) / E.S. Enema 1 şişe rektal (Sol yan yatarak uygulanır, 5-10 dk tutulması önerilir).
2. Pediatrik İdame & Gaz Tedavisi (Reçete):
  1. 0 - 2 Yaş:
    Laktüloz (Osmolak süsp): 3x2.5 ml oral.
    Simetikon (Metsil damla): 4x8 damla (Gaza bağlı huzursuzlukta).
    Trimebutin (Tribudat süsp): 0-6 ay: 2x½ ölçek; 6 ay-1 yaş: 2x1 ölçek.
  2. 2 - 12 Yaş:
    Osmolak süsp: 2-6 yaş için 3x5 ml; 6-12 yaş için 3x10 ml.
    Metsil damla: 4x15 damla.
    Tribudat süsp: 1-5 yaş: 3x1 ölçek; > 5 yaş: 3x2 ölçek.
  3. > 12 Yaş: Osmolak 3x15 ml + Tribudat tb 3x1 (veya süsp 3x2 ölçek) + Metsil 40 mg çiğneme tb 3x1.
3. Erişkin Konstipasyon, Gaz & İBS Reçetesi:
  1. Osmotik Laksatif: Laktüloz (Osmolak / Duphalac 670 mg/ml süsp) 3x15-20 ml (Bol ılık su ile alınır).
  2. Spazmolitik & Gaz Giderici (Biri Seçilir):
    Alverin + Simetikon (Meteospasmyl kapsül): 3x1 (Yemeklerden önce).
    VEYA Otilonyum bromür (Spasmomen 40 mg tb): 3x1.
    İBS (Motilite Regülatörü): Trimebutin (Debridat Fort 200 mg tb): 2-3x1 tok.
  3. Kısa Süreli Stimülan (Dirençli Dışkı Tıkacında): Senozit A+B (Bekunis draje) gece yatmadan 1 tablet (Maksimum 3-5 gün; kronik kullanılmaz!).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER:
  • Mekanik İleus & Apandisitte Lavman/Laksatif VERİLMEZ: Bağırsak perforasyonu ve peritonite yol açar! Karın muayenesinde defans, rebound veya metalik barsak sesi varsa cerrahi konsültasyonu iste.
  • Bebekte Fosfatlı Lavman YASAK: 2 yaş altına Fleet/B.T. Enema verilmesi fatal hipokalsemik tetani tetikler.

EMİN DEĞİLSEN: ALARM SEMPTOMLARI & SEVK

1. Kolorektal / Karın Alarm Bulguları (Malignite & Cerrahi Ekarte Edilmeli):

  • Açıklanamayan kilo kaybı, 50 yaş üstü yeni başlayan kabızlık, rektal kanama, dışkı kalibresinde incelme (kalem gibi dışkılama) veya demir eksikliği anemisi olan hastalar İBS denilip geçiştirilmemeli; Kolonoskopi için Gastroenterolojiye sevk edilmelidir.

2. Fekaloma (Dışkı Tıkacı) Yönetimi:

  • Özellikle yatalak veya nörolojik hastalarda taşlaşmış rektal dışkı tıkacı varsa yukarıdan verilen laksatifler bulantı ve kusma yapar. Önce rektal tuşe ile fekaloma mekanik olarak parçalanmalı/boşaltılmalı, ardından lavman uygulanmalıdır.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Genel Cerrahi / Çocuk Cerrahisi:

  • Gaz-gaita çıkaramama, safralı kusma, asimetrik batın distansiyonu ve direkt karın grafisinde hava-sıvı seviyeleri olan hastalar açık damar yolu ve nazogastrik dekompresyon eşliğinde acilen Cerrahiye sevk edilir.

AKUT AJİTASYON, PSİKOZ & ALKOL YÖNETİMİ

Saldırgan Hasta, Akut Sarhoşluk vs. Alkol Yoksunluğu / DT

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & HIZLI SEDASYON)

1. Şiddetli Ajitasyon / Saldırgan Hasta (Genel Sedasyon):
  1. Altın Standart Kombinasyon (Ayrı Enjektörlerde IM):
    Haloperidol (Norodol 5 mg ampul): 5 mg IM derin gluteal.
    + Midazolam (Dormicum 5 mg ampul): 5 mg IM (Diazem yerine Midazolam seç; IM emilimi hızlı ve güvenilirdir!).
    (15-20 dakikada sakinleşme sağlar; gerekirse 30 dk sonra tekrarlanabilir).
  2. Damar Yolu Varsa Titrasyon: Midazolam 2-2.5 mg yavaş IV puşe VEYA Diazepam 5-10 mg yavaş IV puşe (2-3 dakikada saf).
2. AKUT ALKOL İNTOKSİKASYONU (Sarhoş Hasta Ajitasyonu):
  1. DİAZEM / BENZODİAZEPİN KESİNLİKLE VERİLMEZ!
    Alkol ile benzodiazepin sinerjistik çalışarak ani solunum arresti ve koma yapar.
  2. Güvenli Sedasyon (Gerekliyse): Yalnızca Haloperidol (Norodol) 5 mg IM tek başına tercih edilir.
  3. Destek: Aspirasyon riskine karşı sol yan pozisyon, 1000 cc SF hidrasyon, KŞ takibi.
3. ALKOL YOKSUNLUĞU & DELİRİUM TREMENS (Alkolü Kesmiş Hasta):
  1. Benzodiazepin Hayat Kurtarır (İlk Tercih!):
    Titreme, terleme, halüsinasyon veya nöbet varsa: Diazepam (Diazem 10 mg): 10 - 20 mg yavaş IV puşe (Hasta sakinleşene ve hafif sedatize olana kadar her 10-15 dakikada bir tekrarlanabilir).
  2. Tiamin Kuralı (Wernicke Ensefalopatisini Önleme):
    Tiamin (B1 Vitamini / Bemiks): 100 mg IV/IM.
    ⚠️ Kural: Dekstrozlu (şekerli) mayi takılacaksa ÖNCE mutlaka Tiamin yapılmalıdır; yoksa akut Wernicke koması tetiklenir!
4. Ekstrapiramidal Yan Etki (Akut Distoni) Tedavisi:
  • Norodol sonrası boyun kasılması, gözlerin kayması olursa: Biperiden (Akineton 5 mg ampul) 2.5 - 5 mg IM/IV yapın.

EMİN DEĞİLSEN: ALKOLDE İKİ AYRI DÜNYA & TUZAKLAR

1. EN BÜYÜK TUZAK (İntoksikasyon vs. Yoksunluk):

  • Akut Alkol Zehirlenmesi (Kanda Alkol Var): Zaten baskılanmış SSS. Benzodiazepin ÖLDÜRÜR!
  • Alkol Yoksunluğu / DT (Alkol Kesilmiş, Kanda Alkol Yok): Aşırı uyarılmış SSS (Glutamat fırtınası). Benzodiazepin YAŞATIR!

2. Ölümcül Hatalar:

  • Norodol'ü Hızlı IV Puşe Yapmak: Doza bağımlı QT uzaması ve ölümcül Torsades de Pointes riski taşır; standart yol daima derin IM olmalıdır.
  • Diazemi Mayiye Katmak: SF/Dekstroz torbasında presipite olur (kristalleşir); mikroemboli yapar ve sedasyon sağlamaz.
  • Tiaminsiz Şeker Vermek: Kronik alkolikte glukoz metabolizması son tiamin depolarını tüketir ve hastayı kalıcı demans/Wernicke komasına sokar.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Yoğun Bakım:

  • Oto/allo-psişik oryantasyon kaybı olan, dirençli konvülsiyon geçiren veya Delirium Tremens tablosundaki hastalar yüksek doz diazepam ve hava yolu güvencesiyle 112 KKM üzerinden 3. Basamak Reanimasyon / YBÜ'ye sevk edilir.

AKUT BAKTERİYEL MENENJİT PROTOKOLÜ

Hızlı Antibiyoterapi, Deksametazon & Temaslı Profilaksisi

EMİN'SEN: (ZAMANLA YARIŞ & FARMAKOLOJİ)

1. İlk 30 Dakika (Steroid & Yüksek Doz Antibiyotik):
  1. İzolasyon & Maske: Meningokok kuşkusu (peteşi/purpura döküntü) varsa cerrahi/N95 maske tak, hastayı izole et!
  2. Deksametazon (Dekort ampul) [ANTİBİYOTİKTEN HEMEN ÖNCE VEYA EŞ ZAMANLI]:
    Erişkin: 10 mg IV puşe.
    Pediatrik: 0.15 mg/kg IV.
    (Bakteri lizisine bağlı sitokin fırtınasını ve kalıcı işitme kaybını/beyin ödemini önler).
  3. Seftriakson (Rocephin / Iesef flakon) [MENENJİT DOZU]:
    Erişkin: 2 g IV infüzyon (100 cc SF içinde 15-20 dk; 12 saatte bir 2 g).
    Pediatrik: 100 mg/kg/gün IV (Maksimum 4 g; menenjitte 50 mg/kg yetersiz kalır!).
    > 50 yaş veya İmmünsüpresif: Listeria koruması için Ampisilin 2 g IV ekle.
2. Sıvı & Nöbet Kontrolü:
  1. Hidrasyon: Erişkine 500-1000 cc SF; çocukta 10-20 ml/kg SF (Aşırı sıvı yükleme; beyin ödemi yapabilir!).
  2. Konvülsiyon / Nöbet Gelişirse: Erişkinde Diazepam 10 mg yavaş IV puşe; çocukta Midazolam 0.1-0.2 mg/kg IV/IM veya Rektal Diazem 5-10 mg.
3. Sağlık Personeli & Yakın Temaslı Profilaksisi (Tek Doz):
  1. İlk Tercih (Erişkin Sağlıkçı): Siprofloksasin (Cipro 500 mg tb): Tek doz oral 1 tablet (500 mg).
  2. Gebelikte Tercih: Seftriakson 250 mg IM tek doz.
  3. Çocuk Temaslı: Rifampisin (Rifadin süspansiyon) 10 mg/kg (12 saatte bir 2 gün) veya Seftriakson 125 mg IM tek doz.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ TUZAKLAR):
  • LP veya BT İçin Antibiyotiği Geciktirme: Lomber ponksiyon veya tomografi için geçen her saat mortaliteyi katlar. Şüphe anında hemen Seftriakson + Dekort başla, tetkikleri sonra yap!
  • Menenjitte Standart Doz Yetmez: 1 g Seftriakson kan-beyin bariyerini aşamaz; erişkinde tek seferde 2 g, çocukta tam 100 mg/kg verilmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK TRİAD & SEVK

1. Klasik Klinik Belirtiler & Döküntü:

  • Klasik Triad: Yüksek ateş, ense sertliği ve bilinç değişikliği (Hastaların %40-50'sinde triadin tamamı bulunur). Baş ağrısı, fotofobi ve fışkırır tarzda kusma eşlik eder.
  • Peteşi / Ekimoz / Purpura: Gövdede veya bacaklarda basmakla solmayan döküntü varsa aksi kanıtlanana kadar Meningokoksemi kabul edilir; hızla septik şok ve DIC (Waterhouse-Friderichsen) tablosuna ilerleyebilir.

2. LP Öncesi Beyin BT Gerektiren Kırmızı Bayraklar:

  • Fokal nörolojik defisit, yeni başlayan konvülsiyon, papilödem veya derin şuur kapalılığı (GKS < 10) varsa beyin fıtıklaşması (herniasyon) riski nedeniyle önce acil Beyin BT çekilmeli; ancak antibiyotik BT beklenmeden hemen damardan gönderilmelidir!

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Enfeksiyon / YBÜ:

  • Menenjit şüphesi olan tüm olgular ilk doz parenteral antibiyotik ve steroid uygulandıktan sonra maske ve damar yolu güvencesiyle 112 KKM üzerinden Enfeksiyon Hastalıkları / Yoğun Bakım olan 3. Basamak merkeze Kırmızı Kod ile sevk edilir.

AKUT AÇI KAPANMASI GLOKOMU

Kırmızı Sert Göz, Midriyazis, GİB Düşürme & Sevk

EMİN'SEN: (AKUT BASINÇ DÜŞÜRME & FARMAKOLOJİ)

1. Sistemik Tedavi (Aköz Hümör Yapımını Azalt):
  1. Asetazolamid (Diazomid 250 mg tb): Oral 500 mg (2 tablet) çiğnetilir/içirilir (Mümkünse IV formu). (Sülfonamid alerjisinde verme!).
  2. Dirençli / Kusma Nedeniyle Oral Alamayan Hasta:
    %20 Mannitol: 1 - 1.5 g/kg IV (Yaklaşık 250-300 cc %20 Mannitol 30 dakikada hızlı infüzyon).
2. Topikal Göz Damlaları (5 Dakika Arayla Uygula):
  1. Timolol %0.5 (Timabak / Cusimolol): 1 damla damlat (Astım/KOAH veya AV blok varsa dikkat!).
  2. Brimonidin %0.2 (Alphagan P): 1 damla damlat.
  3. Pilokarpin %2 (Pilosed):
    Basınç sistemik ilaçlarla düşmeye başladıktan sonra 15 dakika arayla 1-2 damla (Göz tansiyonu > 50 mmHg iken iris sfinkteri iskemiktir; en başta damlatılan pilokarpin etki etmez).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER:
  • Gözü Kapatma / Bandajlama YASAK: Bandaj veya karanlık midriyazisi artırır, açıyı tamamen kilitler. Göz açık bırakılmalıdır.
  • Midriyatik Damla Damlatma: Muayene için kesinlikle midriyatik (Tropamid vb.) damlatılmaz; kalıcı körlük yapar!

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK TANI & SEVK

1. Klasik Klinik Bulgular: Şiddetli tek taraflı göz/baş ağrısı, bulantı-kusma, ışık etrafında haleler görme, taş gibi sert palpasyon veren göz küresi, fiks yarı-dilatere pupil ve korneal bulanıklık (ödem).

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Acil Göz Konsültasyonu: Basınç düşürülmezse saatler içinde kalıcı optik sinir atrofisi gelişir. İlk medikal müdahale sonrası acilen Lazer İridotomi için Göz Hastalıkları uzmanına sevk edilir.

KİBAS (Kafa İçi Basınç Artışı) PROTOKOLÜ

Akut Herniasyon Önleme, Ozmotik Terapi & Nöroşirürji Sevki

EMİN'SEN: (AKUT DEKOMPRESYON & FARMAKOLOJİ)

1. Anında Pozisyon & Havayolu:
  1. Yatak Başı: Yatak başını 30 derece yükselt. Boynu nötral pozisyonda tut (Venöz dönüşü engelleyecek boyunluk sıkılığı ve rotasyondan kaçın!).
  2. Havayolu: GKS ≤ 8 ise aspirasyonu ve hiperkapniyi önlemek için derhal RSI ile entübe et. Hipoksi (SpO₂ < %90) ve Hiperkapni (PaCO₂ > 45) beyin damarlarını genişleterek KİBAS'ı azdırır.
2. Ozmotik Tedavi (Biri Tercih Edilir):
  1. %20 Mannitol (Normovolemik / Hipertansif Hastada):
    0.5 - 1 g/kg IV (Erişkinde yaklaşık 150 - 250 cc %20 Mannitol 15-20 dakikada hızlı infüzyon).
    ⚠️ Hipotansif hastada verme; kan basıncını daha da düşürür!
  2. VEYA %3 Hipertonik Salin (NaCl) [Hipotansif / Politravmada İLK TERCİH]:
    150 - 250 ml IV bolus (15 dakikada). Tansiyonu düşürmeden kafa içi basıncı hızla çeker.
  3. Furosemid (Lasix 20-40 mg IV): Yalnızca volüm fazlalığı olan veya tansiyonu yüksek hastalarda eklenebilir (Hipotansif hastada kesinlikle verilmez!).
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ TUZAKLAR):
  • KİBAS Şüphesinde LP YASAK: Papilödem veya tek taraflı kitle etkisi varken lomber ponksiyon yapılırsa tonsiller herniasyon (foramen magnuma beyin fıtıklaşması) ve ani ölüm gelişir!
  • Hipotansiyona İzin Verme: KİBAS'ta Serebral Perfüzyon Basıncı = OAB - KİB formülüdür. Tansiyon düşerse beyin dokusu anında iskemiye girer; sistolik > 100-110 mmHg tutulmalıdır.

EMİN DEĞİLSEN: CUSHING TRİADI & ACİL SEVK

1. Cushing Triadı (İrreversibl Herniasyona Ramak Kala):

  • 1) Hipertansiyon (Geniş nabız basıncı ile), 2) Bradikardi, 3) Düzensiz solunum (Solunum depresyonu / Cheyne-Stokes).
  • Anizokori (tek taraflı dilate fiks pupil) herniasyonun (Unkal herniasyon - 3. kranial sinir basısı) kesin alarmıdır.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Beyin Cerrahisi (Acil Kraniyotomi): Ozmotik tedavi ve entübasyon eşliğinde acil Beyin BT ve dekompresif cerrahi için 112 KKM ile 3. Basamak Nöroşirürji merkezine sevk edilir.

AĞIR PREEKLAMPSİ & EKLAMPSİ PROTOKOLÜ

Gebelikte Hipertansif Kriz, MgSO₄ Yüklemesi & Nöbet Kontrolü

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & NÖBET ENGELLEME)

1. Acil Antihipertansif Tedavi (TA ≥ 160/110 mmHg İse ANINDA):
  1. Hedef: TA'yı aniden normallere çekme (plasenta kanlanması bozulur); hedef diastoliği 90 - 100 mmHg civarına indirmektir.
  2. Labetalol (Trandate 5 mg/ml ampul) [İLK TERCİH]:
    20 mg IV yavaş puşe (2 dakikada). Yanıt yoksa 10-20 dk sonra 40 mg, ardından 80 mg (Maks 220-300 mg).
  3. VEYA Oral Nifedipin (Adalat Crono / Nidilat 10-20 mg kapsül):
    10-20 mg oral suyla yutturulur. (⚠️ Kapsülü patlatıp dilaltı verme; ani hipotansiyon ve fetal distres yapar!).
  4. VEYA Hidralazin: 5 - 10 mg yavaş IV puşe (20 dk arayla tekrarlanabilir).
2. Eklampsi Nöbeti & Profilaksisi (Magnezyum Sülfat):
  1. Magnezyum Sülfat (%15 MgSO₄ ampul) [ALTIN STANDART]:
    Yükleme: 4 - 6 g MgSO₄ (yaklaşık 4 ampul) 100 cc SF içinde 15 - 20 dakikada IV infüzyon.
    İdame: 1 - 2 g/saat IV infüzyon (Doğum sonrasına kadar sürdürülür).
    (Diazepam eklampside ilk tercih DEĞİLDİR; ancak MgSO₄ yoksa 5-10 mg yavaş IV verilir).
  2. Magnezyum Toksisitesi Takibi (Her Saat Bak!):
    Patella refleksi kaybı, solunum < 12/dk veya oligüri (< 30 ml/saat) gelişirse MgSO₄'ü derhal kes!
  3. Antidot: Toksisitede Kalsiyum Glukonat %10: 1 ampul (10 ml) IV 2-3 dakikada yavaş puşe.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (HAYATİ GEBELİK TUZAKLARI):
  • 220 mmHg'yi Bekleme: Gebede 160/110 mmHg beyin kanaması eşiğidir; acilen tedavi edilmelidir.
  • Diüretik (Lasix) KONTRENDİKEDİR: Preeklampside damar içi volüm zaten boştur; diüretik uteroplasental kan akımını sıfırlar ve fetüsü öldürür (Yalnızca açık akciğer ödeminde istisnadır).
  • ACE-İnhibitörü / ARB Kesinlikle Yasak: Fetotoksiktir ve teratojendir.

EMİN DEĞİLSEN: AĞIRLIK KRİTERLERİ & SEVK

1. Ağır Preeklampsi Kırmızı Bayrakları (İmminent Eklampsi):

  • Geçmeyen inatçı şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları (skotom, bulanık görme), sağ üst kadran / epigastrik ağrı, trombositopeni (< 100.000), karaciğer enzim yüksekliği (> 2 kat), serum kreatinin > 1.1 mg/dL veya Akciğer Ödemi.

2. Kesin Tedavi: Doğumdur!

  • Medikal tedaviler anneyi beyin kanamasından ve nöbetten korumak içindir; plasenta doğurtulmadığı sürece endotel hasarı gerilemez.

3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Kadın Doğum / Perinatoloji:

  • Ağır preeklampsi veya eklampsi nöbeti geçiren tüm gebeler; sol yan dekübit pozisyonda, yüksek akım O₂, MgSO₄ yüklemesi/idamesi ve tansiyon kontrolü eşliğinde 112 KKM ile acilen Yenidoğan YBÜ ve Erişkin YBÜ imkanı olan merkeze acil sevk edilir.

HİPERTANSİF KRİZ PROTOKOLÜ (Emergency vs. Urgency)

Hedef Organ Hasarı Ayrımı, Perlinganit Titrasyonu & İnme Önleme

EMİN'SEN: (AYIRICI TANI & FARMAKOLOJİ)

1. HİPERTANSİF EMERGENCY (Hedef Organ Hasarı VARSA):
  1. Organ Hasarı Bulguları: Akut Akciğer Ödemi (nefes darlığı, raller), Akut Koroner Sendrom (göğüs ağrısı), Aort Diseksiyonu (yırtılır tarzda sırt ağrısı), Akut SVO veya Ensefalopati.
  2. Hedef Düşüş Hızı: İlk 1 saatte Ortalama Arteriyel Basınç (OAB) en fazla %20 - %25 düşürülür. Sonraki 2-6 saatte hedef: ~160/100 mmHg'dir. (Hızlı düşüş beyni ve kalbi kansız bırakır!).
  3. Nitrogliserin (Perlinganit 10 mg / 10 ml ampul) İnfüzyonu:
    Hazırlık: 1 ampul Perlinganit (10 mg) 100 cc SF içine konur (Konsantrasyon: 100 mcg/ml).
    Başlangıç: 10 - 20 mcg/dk (Hazırlanan infüzyondan 6 - 12 ml/saat) başlanır.
    Titrasyon: Her 5-15 dakikada bir tansiyon kontrol edilerek 5-10 mcg/dk artırılır (Maks 100-200 mcg/dk). Hedef değere inince idameye geçilir.
  4. Akut Akciğer Ödemi Varsa Ekle: Furosemid (Lasix) 40-80 mg IV yavaş puşe.
2. HİPERTANSİF URGENCY (Hedef Organ Hasarı YOKSA):
  1. Sakinleştir & Oral Başla: Hastayı sessiz bir odaya al, dinlendir. IV infüzyon veya puşelerden kaçın!
  2. Oral Kaptopril (Kapril 25 mg tb): 25 mg oral suyla yutturulur veya çiğnetilir. (Renal arter stenozu veya akut böbrek hasarında kaçın!).
  3. VEYA Amlodipin (Norvasc 5 - 10 mg tb): Böbrek hastalarında veya yaşlılarda 5-10 mg oral tercih edilir.
  4. Taburculuk Kuralı: Acilde tansiyonu 120/80 mmHg yapmaya çalışma; 2-3 saatlik takipte 160-180 bandına gerilemesi poliklinik sevki için yeterlidir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (ÖLÜMCÜL HATALAR):
  • Nidilat (Nifedipin) Kapsülü Isırtma / Patlatma: Sublingual nifedipin ani kardiyak kollaps, ölümcül iskemik inme ve miyokard enfarktüsü tetikler; kesinlikle YASAKTIR!
  • Organ Hasarı Olmayana Rutin Lasix Yapma: Dehidrate yaşlı hastada prerenal azotemi ve elektrolit çöküşü yapar.
  • İskemik İnmede Erken Tansiyon Düşürme: Trombolitik (tPA) verilmeyecekse tansiyon > 220/120 mmHg olmadığı sürece İLK 24 SAATTE TANSİYONA DOKUNULMAZ! (Penumbrayı kurtarmak için yüksek perfüzyon şarttır).

EMİN DEĞİLSEN: ORGAN HASARI TARAMASI & SEVK

1. Hızlı Organ Hasarı Kontrol Listesi:

  • Kalp: EKG çek (ST-T değişiklikleri var mı?), Troponin bak.
  • Akciğer: Dinle (Ral/ronküs var mı?), Akciğer grafisi çek (Kardiyomegali, konjesyon).
  • Beyin: Fokal motor defisit, bilinç değişikliği, şiddetli kusma var mı? (Gerekirse Kontrastsız Beyin BT).
  • Böbrek: Kreatinin, Üre ve TİT (hematüri/proteinüri) kontrolü yap.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Koroner YBÜ / Dahiliye:

  • Perlinganit infüzyonu ihtiyacı olan Akut Koroner Sendrom, Akciğer Ödemi veya Aort Diseksiyonu tabloları; sürekli monitörizasyon ve arteriyel kan basıncı takibi için 112 KKM üzerinden 3. Basamak Yoğun Bakım (KVC / Koroner YBÜ) merkezine sevk edilir.

HEMOROİD (BASUR) PROTOKOLÜ

Akut Hemoroidal Atak, Flebotonik & Topikal Reçete

EMİN'SEN: (AKUT ATAK & REÇETE)

  1. Sistemik Flebotonik (Daflon 500 mg tb):
    Akut atak (İlk 4 gün): Günde 6 tablet (2x3 veya 3x2).
    Takip eden 3 gün: Günde 4 tablet (2x2), sonra günde 2x1 idame.
  2. Topikal Kombinasyon:
    Kortikosteroidli fitil: Kortos süppozituvar 1-2x1 rektal (Defekasyon sonrası).
    Lokal anestezik pomad: Hemoralgine / Procto-Glyvenol / Anestol pomad 2-3x1 anal bölgeye.
  3. Konservatif: Sıcak oturma banyosu (günde 2-3 kez 15 dk) + Lifli diyet + Bol su. Dışkı yumuşatıcı gerekirse Osmolak süsp 1x1.

EMİN DEĞİLSEN: TROMBOZE HEMOROİD & CERRAHİ

  • Tromboze Eksternal Hemoroid: Anal girimde mor-siyah renkli, aşırı ağrılı sert nodül varsa medikal tedavi yetersiz kalır; ilk 48-72 saatte acil Genel Cerrahi insizyonu (trombektomi) gerekir.
  • Malignite Uyarısı: 50 yaş üstü ilk kez rektal kanama tarifleyen her hastaya "basurdur" denilmeden kolonoskopi önerilmelidir.

UYKUSUZLUK (İNSOMNİA) & AKUT ANKSİYETE

Non-Bağımlılık Yapan Sedatifler & Kısa Süreli Reçete

EMİN'SEN: (GÜVENLİ SEDATİFLER)

  1. Hidroksizin (Atarax 25 mg tb): Gece yatmadan 1/2 veya 1 tablet (Antihistaminik sedatif; bağımlılık yapmaz). (⚠️ Yaşlıda antikolinerjik yan etkiye dikkat!).
  2. Bitkisel / Hafif Tercih: Valerian kökü damlası/tableti veya Pasiflora şurup (gece 1-2 ölçek).
  3. Uyku Hijyeni: Kafein kısıtlaması, yatmadan 2 saat önce ekran kapatma, yatakta vakit geçirmeme.

EMİN DEĞİLSEN: YEŞİL REÇETE TUZAĞI

  • Acilde Benzodiazepin (Xanax/Diazem) Başlama: Basit uykusuzluk için yeşil reçeteli sedatif başlanmaz; hızla tolerans ve bağımlılık geliştirir.
  • Organik / Psikiyatrik Nedenler: Ağır depresyon, uyku apnesi, hipertiroidi araştırılmalı; kronik olgular Psikiyatriye yönlendirilmelidir.

GÖZDE YABANCI CİSİM & KAYNAK ALMASI (Fotokeratit)

Yüzeyel Yabancı Cisim Çıkarma, Fotokeratit & Kornea Koruması

EMİN'SEN: (GİRİŞİM & REÇETE)

1. Kornea/Konjonktivada Yüzeyel Yabancı Cisim:
  1. Anestezi: Proparakain (Alcaine %0.5) 1 damla damlat (Yalnızca acilde tanı/müdahale için; hastaya ASLA reçete edilmez!).
  2. Çıkarma: Bol SF ile yıka; çıkmazsa ıslak pamuklu çubuk veya ince enjektör ucuyla nazikçe sıyır.
  3. Taburculuk Reçetesi: Tobramisin damla (Tobrased %0.3) 4x1 + Basitrasin/Neomisin pomad (Thiocilline göz pomadı) gece 1x1 (5 gün). Gözü kapatma!
2. Kaynak Işığı Teması (Fotokeratit):
  1. Siklopejik Damla: Siklopentolat (Sikloplejin %1) acilde 1 damla (Ağrılı siliyer spazmı anında çözer; fotofobi yapacağı söylenmelidir).
  2. Reçete: Oksitetrasiklin pomad (Terramycin göz merhemi) 2-3x1 + Suni gözyaşı damlası + Sistemik oral NSAİİ (Arveles 25 mg 2x1).

EMİN DEĞİLSEN: PENETRAN TRAVMA & ÖLÜMCÜL DAMLA HATASI

  • ÖLÜMCÜL KURAL: Alcaine / Lokal Anestezik Damla REÇETE EDİLMEZ! Hasta evde damlatırsa kornea epitelini eritir ve kalıcı kornea perforasyonuna (körlüğe) yol açar.
  • Açık Küre / Penetran Travma (GÖZE DOKUNMA!): Yabancı cisim sklera/korneayı delmişse veya pupil armut şeklini almışsa (Seidel testi +): Göze bası yapma, yıkama, pomad sürme! Sert koruyucu kapak/karton bardakla kapat, diğer gözü de senkron hareketi önlemek için kapat ve acil Göz Cerrahisine sevk et.

TANSİYON PNÖMOTORAKS PROTOKOLÜ

Klinik Tanı, Acil İğne Dekompresyonu & Göğüs Tüpü

EMİN'SEN: (ANINDA İĞNE DEKOMPRESYON)

  1. Grafi Bekleme: Tansiyon pnömotoraks klinik bir tanıdır. Grafi çekilmesini beklemek hastayı arrest eder!
  2. İğne Dekompresyon Bölgesi (ATLS Güncel Standart):
    1. Tercih (En Güvenli): Etkilenen tarafta 5. İnterkostal Aralık, Ön-Orta Aksiller Hat Kesişimi (Meme başı hizası; toraks duvarı daha incedir).
    Alternatif: 2. İnterkostal Aralık, Midklavikuler Hat (Kaburganın hemen üst kenarından geçerek interkostal damar-sinir paketini koru).
  3. Teknik: En az 7-8 cm uzunluğunda 14G (Turuncu) veya 16G (Gri) intraket 90 derece dik batırılır. Hissedilen "puflama" sesi ve havanın çıkışı sonrası iğne çekilir, kanül açık bırakılır.
  4. Kesin Tedavi: Hemen ardından su altı drenajlı Tüp Torakostomi (Göğüs Tüpü) takılır.

EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK TANI & SEVK

  • Klinik Belirtiler: Şiddetli solunum sıkıntısı, tek taraflı solunum sesi yokluğu, hipersonorite, trakeanın karşı tarafa deviasyonu, boyun venöz dolgunluğu ve şok/hipotansiyon.
  • KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Göğüs Cerrahisi: İğne dekompresyon tansiyon pnömotoraksı basit pnömotoraksa çevirir; kesin drenaj için Göğüs Cerrahisine sevk edilir.

PRİMER DİSMENORE & AKUT PELVİK AĞRI

Prostaglandin İnhibisyonu, Spazmolitik & Ayırıcı Tanı

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & REÇETE)

  1. Acil Parenteral Rahatlatma:
    • Diklofenak (Dikloron 75 mg ampul) IM VEYA Deksketoprofen (Arveles 50 mg ampul) IV infüzyon.
    + Hiyosin-N-butilbromür (Buscopan 20 mg ampul) IV/IM (Düz kas spazmını çözer).
  2. Taburculuk Reçetesi (Oral):
    Buscopan Plus tb (Parasetamol + Buscopan): 3x1 tok.
    VEYA Güçlü NSAİİ: Naproksen sodyum (Apranax Fort 550 mg) 2x1 tok VEYA Mefenamik asit (Ponstan Forte 500 mg) 3x1.

EMİN DEĞİLSEN: GEBELİK & AKUT BATIN TUZAĞI

  • MUTLAKA İDRARDA GEBELİK TESTİ (Beta-hCG) BAK! Her reprodüktif çağdaki kadında rüptüre dış gebelik ekarte edilmeden basit dismenore denilip NSAİİ yapılamaz.
  • Over Kist Rüptürü / Torsiyonu: Ağrı tek taraflı, ani başlangıçlı ve şiddetliyse acil Pelvik USG ve Kadın Doğum konsültasyonu planla.

AKUT GASTRİT, REFLÜ & DİSPEPSİ PROTOKOLÜ

Asit Baskılama, Bariyer Tedavi & Gebelik Güvenliği

EMİN'SEN: (MÜDAHALE & AKILCI REÇETE)

1. Acil Servis Rahatlatma:
  1. 100 cc SF içine Pantoprazol (Pulcet/Panto) 40 mg IV flakon + Metoklopramid (Metpamit) 10 mg ampul 15 dakikada infüzyon.
2. Ayaktan Reçeteleme:
  1. Proton Pompa İnhibitörü (PPI): Pantoprazol (Pulcet / Panto 40 mg) veya Esomeprazol (Nexium 40 mg) 1x1 sabah aç karnına (kahvaltıdan 30 dk önce).
  2. Mukozal Koruyucu (Sükralfat - Antepsin süspansiyon): 2-4x1 (Yemeklerden 1 saat önce veya gece yatarken; PPI ile aynı anda içilmez, 2 saat ara bırakılır!).
  3. Reflü & Yanma (Aljinat / Antasit): Gaviscon Advance süspansiyon 3x1 (Yemeklerden sonra ve yatarken).
    Pediatrik Antasit (Talcid süsp): 2-12 yaş için 3-4x1 ölçek (5 ml); yetişkinde Talcid çiğneme tb 3x1-2.
  4. Gebelik & Emzirme: PPI'lar kısıtlanır; mekanik bariyer oluşturan Gaviscon Şurup gebelikte en güvenli tercihtir.

EMİN DEĞİLSEN: İNFERİOR MI TUZAĞI

  • Epigastrik Ağrıda EKG ÇEK! Özellikle diyabetik veya yaşlı hastalarda epigastrik yanma, geğirme hissi Akut İnferior MI (Sağ koroner arter oklüzyonu) taklitçisidir. EKG görmeden gastrit deyip gönderme!
  • Alarm Bulguları: Kilo kaybı, disfaji (yutma güçlüğü), melena veya inatçı kusma varlığında Endoskopi planlanmalıdır.

PERİFERİK VERTİGO & HINTS PROTOKOLÜ

Akut Atak Yönetimi, Vestibüler Süpresan & SVO Ayrımı

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & REÇETE)

  1. Acil Servis Rahatlatma İnfüzyonu:
    100-250 cc SF içine Dimenhidrinat (Dramamine 50 mg ampul) 1 ampul + Metoklopramid (Metpamit 10 mg ampul) 1 ampul 20-30 dakikada yavaş infüzyon.
  2. Ayaktan İdame Reçetesi:
    Betahistin (Betaserc 24 mg tb): 2x1 tok (Uzun süreli vestibüler rehabilitasyon için).
    Akut bulantı/baş dönmesi için kısa süreli: Dramamine 50 mg tb 2x1 (En fazla 3-5 gün; vestibüler adaptasyonu geciktirmemek için uzatma!).
  3. BPPV (Kristal Kayması): Nistagmus pozisyonla (baş çevirmeyle) tetikleniyorsa ilaçlar yetersiz kalır; Epley manevrası uygulayın.

EMİN DEĞİLSEN: SANTRAL VERTİGO & BEYİN SAPI İSKEMİSİ

  • HINTS Muayenesi (İnme Taraması): Yön değiştiren nistagmus (sağa bakınca sağa, sola bakınca sola vuran), vertikal nistagmus veya normal baş-itme (Head-Impulse) testi SANTRAL (Serebellar/Beyin Sapı İskemisi) alarmıdır!
  • Nörolojik Defisit: Disartri (konuşma bozukluğu), disfaji (yutma güçlüğü), diplopi veya dismetri (ataksi) eşlik ediyorsa acil Beyin/Diffüzyon MR ve Nöroloji konsültasyonu iste.

ORAL PAMUKÇUK (Kandidiyazis) PROTOKOLÜ

Bebek Ağız Bakımı, Nistatin Tedavisi & Anne Memesi Hijyeni

EMİN'SEN: (LOKAL ANTİFUNGAL & HİJYEN)

  1. Nistatin (Mikostatin / Fungostatin süspansiyon 100.000 IU/ml):
    Doz: Günde 4 kez 1 - 2 ml (yaklaşık 10-20 damla) beslenme sonralarında.
    Uygulama: Ağız içi mukozasına, damak ve yanaklara damlalık veya temiz gazlı bezle yayılır. İlaç yutulabilir; uygulandıktan sonra en az 20-30 dakika emzirme ve su verilmez.
  2. Meme Başı Tedavisi (Eş Zamanlı Şart!):
    Anne emziriyorsa re-enfeksiyonu önlemek için her emzirme sonrası meme ucuna nistatin süspansiyon veya Mikonazol/Klotrimazol krem sürülmelidir.
  3. Mekanik Temizlik: 1 çay bardağı kaynamış ılımış suya 1 çay kaşığı karbonat (bikarbonat) eklenir; temiz gazlı bez parmağa sarılarak günde 2-3 kez beyaz plaklar nazikçe silinir (Zorla kazıma, kanatma!).

EMİN DEĞİLSEN: İMMÜN YETMEZLİK & DİRENÇ

  • Büyük Çocuk / Erişkinde Pamukçuk: İnhaler steroid kullanımı yoksa immün yetmezlik (HIV, kontrolsüz diyabet, malignite) açısından araştırılmalıdır.
  • Dirençli Olgular: 1-2 haftalık nistatine yanıt vermeyen tablolarda sistemik Flukonazol (3-6 mg/kg/gün) için Pediatriye yönlendir.

PEDİATRİK ALERJİ & ATOPİ PROTOKOLÜ

Antihistaminik Dozları, Ketotifen & Yaş Kısıtlamaları

EMİN'SEN: (YAŞA GÖRE ANTİHİSTAMİNİK)

  1. Ketotifen (Zaditen 1 mg/5 ml oral çözelti / damla):
    6 ay - 3 yaş: Günde 2 kez 0.05 mg/kg (pratikte günde 2 kez 1/2 ölçek - 2.5 ml veya damla formundan sabah-akşam yaşa göre 5-10 damla).
    > 3 yaş: Günde 2 kez 1 mg (1 ölçek - 5 ml). (⚠️ < 6 ay bebeklerde kullanımı önerilmez).
  2. Alternatif Yeni Kuşak Antihistaminikler (> 2 Yaş Güvenli):
    Setirizin / Levosetirizin (Zyrtec / Crebros süsp): 2-6 yaş: 1x2.5 mg (1/2 ölçek); > 6 yaş: 1x5-10 mg akşam.
    Desloratadin (Aerius / Deloday şurup): 1-5 yaş: 1x1.25 mg (1/2 ölçek); 6-11 yaş: 1x2.5 mg.

EMİN DEĞİLSEN: ANAFİLAKSİ AYRIMI

  • Ürtiker + Solunum/GİS Bulgusu = ANAFİLAKSİ: Döküntüye hırıltı, stridor, kusma veya hipotoni eşlik ediyorsa antihistaminikle vakit kaybetme; derhal Adrenalin 0.01 mg/kg IM uygula!

BURUN KANAMASI (EPİSTAKSİS) PROTOKOLÜ

Doğru Kompresyon, Tampon Uygulaması & Toksik Şok Koruması

EMİN'SEN: (BASAMAKLI KANAMA KONTROLÜ)

  1. Mekanik Kompresyon (Hayati İlk Adım):
    Baş hafifçe ÖNE eğilir (Kanın yutulup aspirasyon ve kusma yapmasını önle). Burun kanatlarına baş ve işaret parmağıyla kesintisiz 10-15 dakika baskı uygulanır. Enseye buz konulabilir.
  2. Tansiyon Kontrolü: Kan basıncını ölç; hipertansif atak varsa uygun medikal tedaviyle basıncı kontrol altına al.
  3. Vazokonstriktörlü Tampon (Durmazsa):
    Dekonjestan sprey (İliadin / Otrivine) veya 1:10.000 adrenalinli SF emdirilmiş pamuk/gazlı bez burun tabanına paralel yerleştirilir, 10 dk beklenir.
  4. Anterior Tampon (Merocel / Vazelinli Gazlı Bez):
    Kanama sürerse antibiyotikli pomad (Terramycin) sürülmüş Merocel tampon yerleştirilip SF ile şişirilir. Tampon 48 saatten uzun tutulmaz.
  5. Profilaktik Antibiyotik (Tampon Konduysa ŞART):
    Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat 1000 mg tb) 2x1 (Toksik Şok Sendromu ve sinüziti önlemek için).

EMİN DEĞİLSEN: POSTERİOR KANAMA & KOAGÜLOPATİ

  • Posterior Kanama Alarmı: Anterior tampona rağmen kan orofarenksten oluk oluk boğaza akıyorsa (Sfenopalatin arter kaynaklıdır); acil KBB konsültasyonu ve posterior balonlu kateter gerekir.
  • Koagülopati Taraması: Warfarin/NOAK kullanan, karaciğer hastalığı olan veya sık kanayan hastada INR, PT, aPTT ve Trombosit sayımı bakılmalıdır.

ARI, AKREP & YILAN SOKMALARI PROTOKOLÜ

Lokal Reaksiyon, Sistemik Toksisite & Antivenom Güvenliği

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & TOKSİKOLOJİ)

1. Arı Sokması & Lokal Böcek Isırığı:
  1. İğneyi Çıkar: Ciltteki arı iğnesini sıkmadan tırnakla/kartla kazıyarak uzaklaştır. Soğuk kompres uygula.
  2. Anafilaksi Alarmı Varsa (Stridor, Hipotansiyon, Dispne):
    Derhal Adrenalin 0.5 mg IM (Çocukta 0.01 mg/kg IM) uygula! Antihistaminik veya kortizonla vakit kaybetme.
  3. Basit / Lokal Reaksiyon Reçetesi:
    Erişkin: Bilastin (Bilaxten 20 mg tb) 1x1 + Fenistil jel / Nerisona C krem lokal 2x1.
    Pediatrik: Avil 15 mg süspansiyon (1-3 yaş: 2x½ ölçek; 3-12 yaş: 2x1 ölçek) + Fenistil jel 2x1.
2. Akrep Sokması (Androctonus crassicauda vb.):
  1. Lokal Bakım: Yıkama + Soğuk uygulama (Ağrıyı ve zehir yayılımını azaltır) + Tetanoz profilaksisi.
  2. Monitörizasyon & EKG: Otonomik fırtına (hipertansiyon/taşikardi, terleme) veya miyokardit gelişebilir.
  3. Akrep Antiserumu: Sistemik otonomik semptomu olan veya çocuk hastalara 1-2 flakon antivenom SF içinde yavaş infüzyonla verilir.
3. Yılan Isırığı (Vipera türleri - Engerek):
  1. Pozisyon: Isırılan ekstremiteyi kalp seviyesinde veya hafif altında hareketsiz tut. Yüzük/saat çıkar!
  2. Kan Tablosu: Tam kan sayımı, PT/INR, aPTT, Fibrinojen ve 20 dakikalık tam kan pıhtılaşma testi (20WBCT) bak.
  3. Yılan Antivenomu: Koagülopati, hızla ilerleyen masif ödem veya sistemik şok varsa UZEM (114) danışılarak infüzyonla başlanır.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (YILAN ISIRIĞINDA ÖLÜMCÜL HATALAR):
  • Yılana Asla Turnike & Buz Uygulama: Turnike ve soğuk, zehri hapsedip masif nekroz, gangren ve kompartman sendromu yapar; ampütasyona yol açar!
  • Yarayı Kesme ve Emmek YASAKTIR: Ek enfeksiyon ve doku hasarı yaratır.

EMİN DEĞİLSEN: SİSTEMİK ZEHİRLENME & SEVK

1. Kırmızı Bayraklar: Ani bilinç bulanıklığı, spontan diş eti/GİS kanamaları, uzamış INR/aPTT, hematüri, akut akciğer ödemi veya taşikardi/bradikardi atakları.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Toksikoloji / YBÜ: İlerleyici nekrozu, koagülopatisi veya solunum/dolaşım depresyonu olan hastalar antivenom ve yoğun bakım imkanı olan 3. Basamak merkeze acil sevk edilir.

HAYVAN ISIRIKLARI & KUDUZ/TETANOZ PROTOKOLÜ

Yara Yıkama, İmmünglobulin İnfiltrasyonu & Profilaktik Aşı

EMİN'SEN: (AKUT YARA BAKIMI & PROFİLAKSİ)

1. Yara Bakımı (Kuduz Virüs Yükünü %90 Azaltır):
  1. Yıkama: Yara derhal bol basınçlı su ve sabunla en az 10-15 dakika boyunca yıkanır. Povidon iyot ile dezenfekte edilir.
  2. Sütür Kuralı: Isırık yaraları KAPATILMAZ (primer sütür atılmaz)! Anaerob apse ve flegmon yapar. Yalnızca yüzde estetik zorunluluk varsa bol yıkama ve immünglobulin sonrası gevşek yaklaştırılır.
2. Kuduz İmmünglobulini (RIG) Uygulaması (Kategori 3 Temas):
  1. Doz: İnsan kaynaklı (HRIG): 20 IU/kg (At kaynaklı varsa 40 IU/kg).
  2. Uygulama Yeri (HAYATİ KURAL):
    Hesaplanan dozun mümkün olan tamamı YARA İÇİNE ve ÇEVRESİNE infiltre edilir. (Gluteusa yapılmaz! Emilmez ve korumaz). Artan miktar olursa deltoid veya uyluğa (aşının yapılmadığı karşı ekstremiteye) IM enjekte edilir.
3. Kuduz Aşısı & Antibiyotik/Tetanoz:
  1. Kuduz Aşı Takvimi (4 Doz Şeması):
    0., 3., 7. ve 14. (veya 28.) günlerde 1'er doz deltoid kasa IM (Gluteusa ASLA yapılmaz!).
    (Sahipli hayvan 10 gün izlenir; 10 gün sonra kedi/köpek sağlıklıysa aşı kesilebilir).
  2. Tetanoz Profilaksisi: Kirli yara kabul edilir; aşı takvimine göre Tetanoz aşısı +- TIG yapılır.
  3. Profilaktik Antibiyotik (Zorunlu):
    Pasteurella multocida florası için: Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat 1000 mg tb) 2x1 (Çocukta 40-50 mg/kg/gün) 5-7 gün.

EMİN DEĞİLSEN: TEMAS KATEGORİSİ & RİSKLİ HAYVANLAR

  • Kategori 1 (Risk Yok): Sağlam derinin yalanması → Aşı ve immünglobulin gerekmez.
  • Kategori 2 (Hafif): Tırmalama, kanamasız sıyrık → Sadece Aşı (0, 3, 7, 14. gün).
  • Kategori 3 (Yüksek Risk): Kanatıcı ısırık, açık yaranın yalanması, mukoza teması, vahşi hayvan (yarasa, kurt, tilki) teması → AŞI + İMMÜNGLOBULİN (RIG) ŞARTTIR!
  • Kemirgen / Tavşan İstisnası: Fare, sıçan, hamster, tavşan ısırıklarında kılavuzlara göre kuduz profilaksisi gerekmez (tetanoz ve antibiyotik yeterlidir).

ÖLÜ MUAYENESİ & POSTMORTEM BULGULAR

Ölüm Belirtileri, Defin Ruhsatı & Adli Vaka Kriterleri

EMİN'SEN: (KESİN ÖLÜM BULGULARI & MUAYENE)

1. Postmortem Değişikliklerin Zaman Çizelgesi:
  1. Ölü Lekeleri (Livores Mortis):
    1 - 2. saatte yerçekimine bağlı bası görmeyen alt kısımlarda pembe-mor lekeler başlar.
    8 - 10. saate kadar parmakla basıldığında solar ve ceset çevrilirse yeri değişir.
    10 - 12. saatten sonra hemoliz nedeniyle dokuya fiksleşir; yeri değişmez ve basmakla solmaz.
  2. Ölü Katılığı (Rigor Mortis):
    2 - 3. saatte çene ve boyun kaslarından başlar.
    8 - 12. saatte tüm vücudu tutar ve maksimum sertliğe ulaşır.
    24 - 36. saatten sonra kokuşma (otoliz) ile birlikte çözülmeye başlar.
  3. Çürüme / Kokuşma (Putrefaksiyon):
    Genellikle 24-36 saat sonra, bakteriyel gaz üretimiyle sağ alt kadrandan (çekum / sağ iliak fossa) yeşilimsi renk değişikliğiyle başlar.
  4. Kesin Klinik Ölüm Teyidi: 5 dakika boyunca dinlemekle kalp seslerinin olmaması, solunum yokluğu, bilateral dilate fiks pupiller, kornea refleksi kaybı ve düz çizgi (asistoli) EKG kaydı.

EMİN DEĞİLSEN: DEFİN RUHSATI MI, ADLİ BİLDİRİM Mİ?

1. KESİNLİKLE DEFİN RUHSATI VERİLMEYECEK HALLER (Adli Vaka):

  • Travma & Şiddet: Ateşli silah, kesici-delici alet, trafik kazası, yüksekten düşme, ası, suda boğulma, elektrik çarpması veya yanık.
  • Zehirlenme Kuşkusu: İlaç, tarım ilacı, mantar, karbonmonoksit veya şüpheli madde alımı.
  • Şüpheli / Beklenmedik Ölüm: Genç yaşta aniden ölü bulunanlar, cezaevi/gözaltı ölümleri, darp/cebir izi olanlar veya kimliği meçhul şahıslar.
  • Yapılacak İşlem: Cesede ve olay yerine dokunulmaz; derhal Polis/Jandarma ve Nöbetçi Cumhuriyet Savcılığına adli bildirim yapılır!

2. Doğal Ölüm & Defin Ruhsatı Kriteri:

  • Yalnızca bilinen kronik ölümcül hastalığı (kanser, son dönem KKY/KOAH), hekim takibi olan ve harici muayenesinde hiçbir travmatik/şüpheli lezyon bulunmayan olgulara "Doğal Nedenlerle Ölüm" defin ruhsatı düzenlenir.

ANGINA PEKTORİS PROTOKOLÜ

İskemik Göğüs Ağrısı, Dilaltı Nitrat & AKS Dışlama

EMİN'SEN: (AKUT YÖNETİM & MEDİKAL TEDAVİ)

  1. İlk 10 Dakika Kuralı: Hastayı sedyeye al, monitörize et, derhal 12 derivasyonlu EKG çek ve Troponin kanı al.
  2. Antiagregan: Kontrendikasyon yoksa Asetilsalisilik asit (Aspirin / Coraspin 300 mg) çiğnetilir.
  3. Dilaltı Nitrat (İsordil 5 mg sublingual):
    Sistolik TA > 100 mmHg ise 1 tablet dilaltı verilir. Ağrı geçmezse 5 dakika arayla maksimum 3 tablet tekrarlanabilir.
  4. Oksijen Desteği: Yalnızca SpO₂ < %90 ise kanül ile verilir (Normoksik hastada rutin O₂ koroner vazokonstriksiyon yapar).

EMİN DEĞİLSEN: NİTRATIN ÖLÜMCÜL KONTRENDİKASYONLARI

  • Sildenafil / Tadalafil (Viagra/Cialis): Son 24-48 saat içinde PDE-5 inhibitörü kullanan hastada İSORDİL/NİTRAT KESİNLİKLE YASAKTIR! Refrakter hipotansiyon ve kardiyak arreste yol açar.
  • Sağ Ventrikül MI: İnferior MI bulgusu (D2, D3, aVF ST elevasyonu) varsa V3R-V4R bakılmadan nitrat verilmez; sağ ventrikül enfarktında nitrat tansiyonu sıfırlar.
  • Anstabl Angina Alarmı: İstirahatte gelen, > 20 dk süren veya kreşendo özellik gösteren ağrılar AKS kabul edilip Kardiyolojiye sevk edilir.

AKUT AKCİĞER ÖDEMİ PROTOKOLÜ

Kardiyojenik Şok vs. Akut Dekompanse KY, Diüretik & Vazodilatasyon

EMİN'SEN: (AGRESİF RESÜSİTASYON & FARMAKOLOJİ)

  1. Pozisyon & Solunum Desteği: Hastayı dik oturt (bacaklar aşağı sarkıtılabilir). Yüksek akım rezervuarlı O₂ bağla; yoruluyorsa hemen CPAP/BiPAP (NIV) desteğine geç.
  2. Furosemid (Lasix / Desal ampul) [BEKLETMEDEN PUŞE]:
    40 - 80 mg IV yavaş puşe (Mayi torbasına konup beklenmez; venöz dilatatör etkisi dakikalar içinde nefesi rahatlatır).
  3. Nitrogliserin (Perlinganit) İnfüzyonu [Sistolik TA > 110 mmHg İse]:
    100 cc SF içine 1 ampul (10 mg) konur; 10 - 20 mcg/dk (6-12 ml/saat) hızında başlanıp tansiyona göre titre edilir.
  4. Oral Kaptopril Tuzağı: Akut boğulmakta olan akciğer ödeminde oral Kapril verilmez; etkisi geçtir, hemodinamiyi kontrolsüz bozabilir.

EMİN DEĞİLSEN: KARDİYOJENİK ŞOK AYRIMI & SEVK

  • Sistolik TA < 90-100 mmHg İse (Kardiyojenik Şok): Nitrat ve yüksek doz diüretik KONTRENDİKEDİR! Tansiyonu toparlamak için inotrop/vazopressör (Noradrenalin / Dobutamin) başlanmalıdır.
  • KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Koroner Yoğun Bakım: Akut akciğer ödemi primer medikal tedavi sonrası gecikmeksizin Koroner YBÜ olan 3. Basamak merkeze Kırmızı Kod ile sevk edilir.

AKUT BAŞ AĞRISI & MİGREN PROTOKOLÜ

Analjezi, Dopamin Antagonistleri & KİBAS / SAK Dışlama

EMİN'SEN: (AKUT ATAK TEDAVİSİ)

  1. Acil Migren Kokteyli (Altın Standart):
    • 100 cc SF içine Deksketoprofen (Arveles 50 mg ampul) IV infüzyon.
    + Metoklopramid (Metpamit 10 mg ampul) IV: Yalnızca bulantıyı kesmez; santral dopamin blokajıyla migren atağını doğrudan kırar.
    + Oksijen (Yüksek akım 10-15 L/dk O₂ özellikle küme baş ağrısında atağı durdurur).
  2. Ayaktan Oral Reçete:
    NSAİİ: Flurbiprofen (Majezik 100 mg tb) 2x1 tok VEYA Naproksen sodyum 550 mg 2x1.
    Antiemetik: Metoklopramid (Metpamit tb) 2x1 tok.
    Ergotaminli Tercih (Avmigran): Yalnızca genç, kardiyovasküler hastalığı ve kontrolsüz hipertansiyonu olmayan aurasız migrende ilk günlerde 1-2 tb kullanılır (KAH ve auralı migrende kontrendikedir!).

EMİN DEĞİLSEN: ÖLÜMCÜL BAŞ AĞRISI KIRMIZI BAYRAKLARI

  • Gök Gürültüsü Baş Ağrısı (SAK Şüphesi): "Hayatımın en şiddetli baş ağrısı", saniyeler içinde pik yapan ağrıda migren denilip analjezik yapılamaz; acil Kontrastsız Beyin BT çekilmelidir.
  • KİBAS / Enfeksiyon: Ateş, ense sertliği, fışkırır tarzda kusma, papilödem veya tek taraflı nörolojik defisit varlığında Nöroloji/Beyin Cerrahisine sevk edilir.

ÜRTİKER, ALERJİK DÖKÜNTÜ & KAŞINTI

Viral Ekzantem Ayrımı, Antihistaminikler & Gebelik Kaşıntısı

EMİN'SEN: (MÜDAHALE & GÜVENLİ REÇETE)

  1. Acil Parenteral Rahatlatma (Akut Alerjik Kaşıntı / Ürtiker):
    Feniramin (Avil ampul): 1 ampul (pediatride 0.5-1 mg/kg) yavaş IV/IM.
    + Metilprednizolon (Prednol 20-40 mg) veya Deksametazon (Dekort 8 mg) IV.
  2. Ayaktan Oral Antihistaminik (Sedasyon Yapmayan Yeni Kuşak):
    Levosetirizin (Crebros 5 mg tb) 1x1 VEYA Bilastin (Bilaxten 20 mg tb) 1x1 aç karnına.
  3. Viral Döküntüler (Kızamıkçık, Roseola vb.):
    Döküntü basmakla solan viral ekzantemse antihistaminik ve kortizon verilmez; yalnızca Parasetamol ile ateş kontrolü ve hidrasyon sağlanır.
  4. Gebelikte Kaşıntı Güvenliği:
    Klorfeniramin veya Setirizin (Kategori B) tercih edilir.

EMİN DEĞİLSEN: ANAFİLAKSİ & GEBELİK KOLESTAZI

  • Döküntüye Ses Kısıklığı / Dispne Eşlik Ediyorsa: Tablo anafilaksidir; Avil/Dekort ile oyalanmadan derhal Adrenalin 0.5 mg IM uygulayın!
  • Gebelikte İntrahepatik Kolestaz Alarmı: Gebenin özellikle el ayası ve ayak tabanlarında lezyonsuz şiddetli kaşıntısı varsa safra asitleri ve KCFT bakılmalıdır; ani intrauterin fetal ölüm riski taşır!

ARPACIK (Hordeolum) & BLEFARİT PROTOKOLÜ

Meibomius Tıkanıklığı, Sıcak Kompres & Topikal Antibiyoterapi

EMİN'SEN: (KORUYUCU TEDAVİ & REÇETE)

  1. Sıcak Kompres (En Etkili Temel Adım):
    Günde 3-4 kez 10-15 dakika boyunca temiz sıcak havlu veya çay pansumanı ile kapaklara kompres yapılır (Tıkanmış bez kanallarını drene eder).
  2. Topikal Antibakteriyel Damla:
    Tobramisin (Tobrased %0.3) veya Gentamisin (Gentagut %0.3): Günde 4x1 damla konjonktiva kesesine damlatılır (5-7 gün).
  3. Topikal Pomad (Gece Uygulaması):
    Oksitetrasiklin + Polimiksin B (Terramycin göz merhemi): Gece yatmadan önce kapak kenarına/arpacık üzerine mercimek tanesi kadar sürülür.
  4. Sistemik Analjezik: Ağrı için Parasetamol (Parol 500 mg) 3x1 oral.

EMİN DEĞİLSEN: PRESEPTAL / ORBİTAL SELÜLİT AYRIMI

  • Orbital Selülit Kırmızı Bayrakları: Göz kapağındaki kızarıklık ve ödem çevreye yayılıyor, proptozis (gözün öne fırlaması), ağrılı göz hareketleri veya görme kaybı eşlik ediyorsa acil Orbital BT ve intravenöz antibiyoterapi için Göz Hastalıklarına sevk edilir.
  • Lezyonu Sıkmak Kesinlikle Yasaktır: Arpacık sıkılırsa enfeksiyon venöz pleksus yoluyla kavernöz sinüse yayılıp ölümcül Kavernöz Sinüs Trombozu yapabilir!

NORADRENALİN (STERADİN) İNFÜZYON PROTOKOLÜ

Vazopresör Hazırlama, Güvenli Titrasyon & OAB ≥ 65 Hedefi

EMİN'SEN: (HAZIRLAMA & TİTRASYON)

  1. Endikasyon: Yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen (30 ml/kg kristaloid) düzelmeyen Septik Şok veya vazoplejik şok.
  2. Standart Pratik Solüsyon Hazırlığı:
    100 cc %5 Dekstroz içine 1 ampul Steradin (4 mg / 4 ml) eklenir (Konsantrasyon: 40 mcg/ml). (⚠️ SF yerine Dekstroz tercih edilir; oksidasyonu önler).
  3. İnfüzyon Hızı & Titrasyon:
    Başlangıç: 4 - 8 ml/saat (yaklaşık 2.5 - 5 mcg/dk) hızında infüzyon pompasıyla başla.
    Titrasyon: Tansiyonu her 2-5 dakikada kontrol et; hedef Ortalama Arteriyel Basınç (OAB) ≥ 65 mmHg olana kadar 2-4 ml/saat artır.
    Acil Damla Hesabı (Pompa Yoksa 500 cc Dx içine 4 mg): Dakikada 10-15 damla ile başlanıp titre edilir.

EMİN DEĞİLSEN: HİPOVOLEMİ & EKSTRAVAZASYON TUZAĞI

  • Boş Kalbe Vazopressör Verme: İntravasküler volüm dolmadan noradrenalin başlanırsa organ perfüzyonunu bozar ve laktat artışını hızlandırır; önce sıvı yüklemesi tamamlanmalıdır.
  • Ekstravazasyon / Doku Nekrozu: Periferik ince venden kaçarsa ekstremitede iskemi ve nekroz yapar. İlaç kaçarsa bölgeye Fentolamin veya sıcak uygulama düşünülür; santral venöz kateter tercih edilmelidir.

AKUT PULMONER EMBOLİ (PTE) PROTOKOLÜ

Ani Dispne, EKG İpuçları, Clexane Dozlaması & Masif Şok Trombolitiği

EMİN'SEN: (KLİNİK TRİAD & KADEMELİ TEDAVİ)

  1. Klinik Şüphe & Triad:
    Açıklanamayan ani nefes darlığı, plöretik (batıcı) göğüs ağrısı, hemoptizi, taşikardi veya tek bacakta şişlik/ağrı (DVT).
  2. EKG İpuçları (S1Q3T3 Bekleme!):
    • En sık bulgu: Açıklanamayan Sinüs Taşikardisi (> 100/dk).
    • Sağ ventrikül zorlanma bulgusu: V1-V4 derivasyonlarında T negatifliği veya yeni gelişen Sağ Dal Bloğu (RBBB). Klasik S1Q3T3 nadirdir (%15-20).
  3. Normotansif / Stabil Hasta (Düşük - Orta Risk):
    Enoksaparin (Clexane): 1 mg/kg SC (12 saatte bir) veya 1.5 mg/kg tek doz SC.
    (Örn: 80 kg hastaya Clexane 8000 IU / 0.8 ml SC başlanır).
  4. Masif Pulmoner Emboli (Sistolik TA < 90 mmHg / Şok Tablosu):
    Trombolitik endikasyonudur! Alteplaz (tPA): 100 mg IV (2 saatlik infüzyonla) veya arrest anında 50 mg IV hızlı bolus.
  5. Sıvı Tuzağı: Boğulan sağ ventrikülü daha da yormamak için agresif serum yüklemesinden kaçın (maks 250-500 cc SF); tansiyon düşüyorsa Noradrenalin infüzyonu ekle.

EMİN DEĞİLSEN: TANI DOĞRULAMA & KONTRENDİKASYONLAR

  • Tanıda Altın Standart: Hemodinamik stabil hastada kesin tanı Kontrastlı Toraks BT Anjiyo (PTE Protokolü) ile konur. Şoktaki hastada sedyede EKO ile sağ kalp genişlemesi aranır.
  • Trombolitik Kanama Riskleri: tPA öncesi son 6 ayda geçirilmiş hemorajik inme, aktif GİS kanaması, büyük kafa travması/cerrahisi sorgulanmalıdır.
  • KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Koroner YBÜ / KVC: Masif emboli ve yüksek riskli olgular trombolitik ve anjiyografik embolektomi imkanı olan 3. Basamak merkeze acil Kırmızı Kod ile sevk edilir.

AKUT BATIN, PERİTONİT & MEZENTER İSKEMİ

Tahta Karın, Rebound, Güvenli Analjezi & İntestinal İskemi Şüphesi

EMİN'SEN: (İLK ADIMLAR & RESÜSİTASYON)

  1. Oral Alımı KES (Aç Bırak): Su dahi içirilmez. Kusma, distansiyon veya ileus varsa dekompresyon için Nazogastrik Sonda (NGS) takılır.
  2. Kristaloid Hidrasyon (Geniş Damar Yolu):
    Erişkin: 1000 - 1500 cc SF veya Ringer Laktat IV hızlı infüzyon.
    Pediatrik: 20 ml/kg SF IV bolus.
  3. Güvenli Analjezi (Eski Yasak Kalktı!):
    Hastayı kıvrandırmak muayeneyi zorlaştırır. Parasetamol (Parol 1 g IV) veya düşük doz Tramadol (Contramal 50 mg IV yavaş) peritonit bulgularını maskelemez; istemli defansı kırarak hekimin gerçek istemsiz defansı ayırt etmesini kolaylaştırır.
  4. Zorunlu Laboratuvar:
    Hemogram, TİT, CRP, Karaciğer/Böbrek paneli, Amilaz/Lipaz, Kan Gazı (Laktat takibi) ve doğurganlık çağındaki her kadında Beta-hCG (Ektopik gebelik dışlama!).

EMİN DEĞİLSEN: CERRAHİ ALARMLAR & MEZENTER İSKEMİ ŞÜPHESİ

  • PERİTON İRRİTASYON BULGULARI: İstemsiz tahta karın defansı, rebound ve perküsyon hassasiyeti varsa acil cerrahi perforasyon (organ perforasyonu / peritonit) şüphesi ön plandadır.
  • Ayakta Direkt Batın Grafisi (ADBG): Diyafram altında serbest hava hilali perforasyon lehine anlamlıdır; gecikmeksizin cerrahi değerlendirme gerekir.
  • ⚠️ YAŞLIDA MEZENTER İSKEMİ ŞÜPHESİ (Sessiz Tablo): Yaşlı, atriyal fibrilasyon (AF) öyküsü veya yaygın aterosklerozu olan bir hastada "fizik muayene bulgusuyla tezat oluşturan şiddetli karın ağrısı" tarifleniyorsa ancak batın palpasyonda belirgin defans/rebound göstermiyorsa, bu durum akut mezenter iskemi / intestinal iskemi şüphesi olarak değerlendirilmelidir. Klasik peritonit bulgularının (defans/rebound) yerleşmesi nekroz ve perforasyon gibi geç evrelere işaret edebileceğinden gecikilmemeli; hemodinami elveriyorsa acil Kontrastlı Batın BT Anjiyografi planlanarak Genel Cerrahi konsültasyonu istenmelidir.
  • KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Genel Cerrahi: Çift damar yolu açık, idrar sondası ve NGS takılı halde ameliyathane ve yoğun bakım altyapısı bulunan merkeze acil sevk koordine edilir.

ŞİDDETLİ AĞRI YÖNETİMİ & OPİOİD PROTOKOLÜ

Travma, Renal Kolik, Tramadol Titrasyonu & Nalokson Antidotu

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & TİTRASYON)

  1. Tramadol (Contramal 100 mg ampul) [Zayıf Opioid]:
    50 - 100 mg (100 cc SF içinde 15-20 dakikada yavaş infüzyon).
    ⚠️ Hızlı IV puşe yapma! Şiddetli bulantı, kusma ve baş dönmesi yapar. Beraberinde Metpamit 10 mg IV eklenebilir.
  2. Petidin (Aldolan 100 mg ampul) [Güçlü Opioid]:
    25 - 50 mg IM veya 100 cc SF içinde çok yavaş IV infüzyon.
  3. Fentanil (En Güvenli Kardiyak Tercih): 25 - 50 mcg IV yavaş puşe (Hipotansiyon yapmaz, hızlı etki eder).

EMİN DEĞİLSEN: SOLUNUM DEPRESİYONU & NALOKSON

  • Opioid Toksisite Triadı: Pinpoint (toplu iğne başı) pupiller, solunum sayısı < 8-10/dk (hipoventilasyon) ve bilinç kaybı.
  • Antidot (Nalokson): Opioid solunumu baskılarsa Nalokson (0.4 mg ampul): 0.04 - 0.4 mg IV her 2-3 dakikada solunum düzelene kadar titre edilir.

METABOLİK ASİDOZ & BİKARBONAT PROTOKOLÜ

Ağır Asidemi (pH < 7.1), Paradoksal Asidoz & Bikarbonat Güvenliği

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & ASİDOZ YÖNETİMİ)

  1. Önce Sebebi Düzelt: Laktik asidozda sıvı/perfüzyon; DKA'da sıvı + insülin; üremide diyaliz esastır. Bikarbonat tek başına tedavi edici değildir.
  2. Sodyum Bikarbonat (%8.4 Ampul - 10 ml = 10 mEq) [YALNIZCA AĞIR ASİDOZDA]:
    Endikasyon: Yalnızca arteriyel/venöz pH < 7.0 - 7.1 veya ağır hiperkalemi eşlik ediyorsa.
    Doz: 50 mEq (5 ampul %8.4 Bikarbonat) 500 cc SF veya %5 Dekstroz içinde 1-2 saatte yavaş infüzyon.

EMİN DEĞİLSEN: BİKARBONATIN ÖLÜMCÜL TUZAKLARI

  • Paradoksal SSS Asidozu: Bikarbonat CO₂ üretir; verilen CO₂ kan-beyin bariyerini aşarak beyin omurilik sıvısında asidozu daha da derinleştirir.
  • Hipokalemi ve Tetani: Potasyumu aniden hücre içine sokup kardiyak arrest yapabilir; kalsiyumu bağlayarak akut hipokalsemik tetani tetikleyebilir.

PEDİATRİK DÖKÜNTÜLÜ HASTALIKLAR

Viral Ekzantem Ayrımı, Semptomatik Tedavi & Peteşi Uyarısı

EMİN'SEN: (SEMPTOMATİK TEDAVİ & REÇETE)

  1. Ateş & Ağrı Kontrolü:
    Parasetamol (Calpol 120 mg / Calpol Plus 250 mg süsp): 10 - 15 mg/kg (4-6 saatte bir). (⚠️ Suçiçeği ve viral enfeksiyonda Aspirin KESİNLİKLE YASAKTIR; fatal Reye Sendromu yapar!).
  2. Viral Ekzantemler (6. Hastalık, El-Ayak-Ağız vb.):
    Antibiyotik ve sistemik antiviral verilmez. Ağız içi lezyonlar için aft jeli, bol hidrasyon ve kaşıntı varsa antihistaminik (Zyrtec/Deloday) verilir.
  3. Asiviral Krem Kuralı: Rutin döküntülere sürülmez; yalnızca dudak/mukozal Herpes simpleks (uçuk) vezikülünde lokal uygulanır.

EMİN DEĞİLSEN: BASMAKLA SOLMAYAN DÖKÜNTÜ (PETEŞİ / PURPURA)

  • Bardak Testi (Cam Bardak Basısı): Döküntünün üzerine şeffaf bardak bastırıldığında solmuyorsa (peteşi, purpura, ekimoz) bu masum viral ekzantem değildir; Meningokoksemi veya Trombositopeni (ITP/Lösemi) alarmıdır! Derhal yatış ve sevk planla.

RENAL KOLİK, GLOB VEZİKAL & SONDA YÖNETİMİ

Analjezi, Gebelik Güvenliği, Taş Tıkanması & Güvenli Foley Kateter

EMİN'SEN: (ANALJEZİ, DÜŞÜRME & GLOB MÜDAHALESİ)

  1. Standart Ağrı Kesici (NSAİİ 1. Tercihtir):
    Diklofenak (Dikloron 75 mg ampul) IM veya Deksketoprofen (Arveles 50 mg) IV infüzyon.
    Dirençli vakada: 100 cc SF içine Buscopan 1 amp + Contramal (Tramadol) 50-100 mg yavaş infüzyon.
  2. GEBEDE TAŞ ANALJEZİSİ (HAYATİ KURAL):
    NSAİİ (Dikloron/Arveles) GEBEDE YASAKTIR! (Duktus arteriyozusu erken kapatır, amniyon sıvısını azaltır).
    İlk Tercih: Parasetamol (Parol 1 g IV) infüzyon. Ağrı durmazsa fetal kalp takibiyle kısa süreli Tramadol/Aldolan.
  3. Distal Üreter Taşı Düşürme Reçetesi (5-10 mm):
    Tamsulosin (Tamidra MR 0.4 mg) 1x1 gece (Üreter alt ucunu gevşetir) + Arveles 25 mg tb 2x1 tok + Bol hidrasyon (günde 2.5-3 L su).
  4. Taş Üretrayı Tıkadı & GLOB VEZİKAL Olduysa (İdrar Çıkışı Sıfır, Mesane Şiş):
    • Üretraya bol miktarda kayganlaştırıcı/lokal anestezikli jel (Cathejell / K-Y) sıkılır ve 2-3 dakika beklenir.
    • Uygun boy (14-16 Fr) yumuşak Foley sonda son derece nazikçe itilir. Taş mesaneye doğru hafifçe itilip idrar akışı sağlanabilir.
    Dekompresyon Kuralı: Masif dolu mesane boşaltılırken ilk etapta 500-750 cc boşaltılıp klemplenir, 15 dk beklenerek kademeli boşaltılır (ani tam dekompresyonda 'ex vacuo' masif hematüriyi önlemek için!).

EMİN DEĞİLSEN: SONDA TAKILMAYACAK HALLER & ÜROSEPSİS

  • ⚠️ SONDA İTERKEN DİRENÇ VARSA ASLA ZORLAMA: Taş kanala sıkışmışsa zorlamak üretrayı deler (rüptür), yalancı kanal açar ve kalıcı darlık bırakır! Zorlama, derhal Üroloji konsültasyonu iste veya gerekirse suprapubik ponksiyon planla.
  • ⚠️ MEATUS KANAMASINDA SONDA YASAKTIR: Penil uçta/meatusda kan sızıntısı veya perineal hematom varsa üretra yırtılmıştır; SONDA KESİNLİKLE TAKILMAZ!
  • TAŞ + ATEŞ (≥ 38°C) = ÜROSEPSİS ACİLİ: Tıkanmış böbrek arkasındaki idrar enfektedir. Bu hasta asla reçeteyle evine gönderilemez; acil Double-J stent veya Perkütan Nefrostomi ile drenaj yapılmazsa hasta septik şoktan ölür!
  • Rebound Varsa Taş Değildir: Taş kıvrandırır ama karında tahta gibi sertlik veya rebound yapmaz. Rebound varsa Akut Batın (Apandisit, Aort Disseksiyonu/Rüptürü, Dış Gebelik) düşünülmelidir.

AKUT ZEHİRLENMELER & DEKONTAMİNASYON

114 UZEM İletişimi, Güvenli Kömür & Kesin Yasaklar

EMİN'SEN: (İLK 3 ADIM)

  1. 1. Adım: UZEM'i Ara (114):
    Hastanın kilosu, maruziyet saati, kutu/ilaç adı ve tahmini adetle ara. Verilen protokol numarasını adli deftere not et; tedaviyi UZEM yönlendirir.
  2. 2. Adım: Aktif Kömür (İlk 1-2 Saatte Gelen İlaç Alımlarında):
    Doz: 1 g/kg oral veya NG tüpten sulandırılarak içirilir.
    Şart: Hastanın şuuru tam açık olmalı (veya entübe olmalı). Şuuru bulanık hastaya kömür içirilmez (akciğere aspire eder!).
  3. 3. Adım: Damar Yolu & EKG:
    Geniş damar yolu aç, SF tak, 12 derivasyon EKG çek (QRS ve QTc uzaması ölümcül ritim alarmıdır).

EMİN DEĞİLSEN: BU 3 DURUMDA ASLA YIKAMA / KÖMÜR YAPMA!

  • 1. ÇAMAŞIR SUYU, ASİT, BAZ, TUZ RUHU (Korozifler):
    Asla yıkama, kusturma, kömür verme! Yemek borusunu delersin. Ağzını çalkalat, oral alımı kes, 114'e sor.
  • 2. BENZİN, TİNER, GAZ YAĞI (Uçucu Maddeler):
    Asla kusturma, yıkama! Akciğere kaçıp dakikalar içinde ölümcül kimyasal zatürre yapar.
  • 3. KÖMÜRÜN BAĞLAMADIĞI MADDELER:
    Demir hapları, Lityum, Potasyum ve Alkoller (Sahte rakı/Metanol) kömüre bağlanmaz; boşuna içirme.
  • ⚠️ Yabani Mantar Alarmı: Mantar yedikten 6 saatten sonra başlayan kusma-ishal ölümcül karaciğer nekrozu (Amanita) habercisidir; "basit gıda zehirlenmesi" deyip eve gönderme, acil yatır ve 114'ü ara!

OTİTİS EKSTERNA (YÜZÜCÜ KULAĞI) PROTOKOLÜ

Tragus Hassasiyeti, Kulak Zarı Güvenliği & Topikal Tedavi

EMİN'SEN: (TOPİKAL ANTİBİYOTERAPİ & REÇETE)

  1. Klinik Tanı: Kulak kepçesi çekildiğinde veya tragusa basıldığında şiddetli ağrı, dış kulak yolunda ödem ve akıntı.
  2. Topikal Siprofloksasin (Siprogut / Cipro %0.3 kulak damlası):
    Günde 2-3 kez 3-4 damla dış kulak yoluna damlatılır (7 gün). Damlattıktan sonra 5 dakika kulağı yukarı bakacak şekilde yatırılır.
    ⚠️ Kulak zarı durumu bilinmese veya delik olsa dahi Siprofloksasin ototoksik DEĞİLDİR, güvenle verilir.
  3. Kortikosteroidli Kombinasyon (Şiddetli Ödemde):
    Siprofloksasin + Deksametazon kombine damla (Ciprasid vb.) şişliği hızla çözer.
  4. Sistemik Analjezik: Parasetamol veya İbuprofen/Arveles oral. Kulağa 7-10 gün su kaçırılmaması tembihlenir.

EMİN DEĞİLSEN: MALİGN (NEKROTİZAN) OTİTİS EKSTERNA

  • Diyabetik ve Yaşlı Hastada İnatçı Ağrı: Yaşlı, kontrolsüz diyabetik veya immünsüpresif hastada şiddetli, temporal kemiğe yayılan kulak ağrısı ve granülasyon dokusu varsa Malign Otitis Eksterna (Kafa Tabanı Osteomiyeliti) düşünülmeli; acil KBB yatışı ve parenteral antipsödomonal tedavi planlanmalıdır.

GEBELİKTE BULANTI & HİPEREMEZİS PROTOKOLÜ

Kategori Güvenliği, Hidrasyon & Wernicke Koruması

EMİN'SEN: (GÜVENLİ İLAÇLAR & REÇETE)

  1. 1. Basamak Oral Tercih (Kılavuz Altın Standardı):
    Doksilamin süksinat + Piridoksin B6 (Pradoxa / Unisom B6 tb): Gece yatmadan 2 tablet (gerekirse sabah ve öğleden sonra 1'er tablet eklenebilir).
  2. Acil Servis Parenteral Rahatlatma:
    • 500-1000 cc SF veya Ringer Laktat IV hidrasyon.
    + Metoklopramid (Metpamit 10 mg ampul): 100 cc SF içinde yavaş infüzyon veya IM (Gebelikte güvenlidir - Kategori B).
  3. Dirençli Hiperemezis Gravidarum:
    Ondansetron (Zofer 4-8 mg ampul/tb) 2. ve 3. trimesterde güvenle kullanılabilir.

EMİN DEĞİLSEN: KETONÜRİ & TİAMİN (B1) EKSİKLİĞİ

  • Wernicke Ensefalopatisi Tuzağı: Haftalardır inatçı kusan, oral beslenemeyen gebeye şekerli mayi (Dekstroz) takılacaksa ÖNCE 100 mg Tiamin (B1 Vitamini / Bemiks) IV yapılmalıdır! Dekstroz tek başına verilirse akut Wernicke krizine yol açar.
  • Yatış Kriterleri: %5'ten fazla kilo kaybı, idrarda 3-4 pozitif keton, elektrolit çöküşü varlığında Kadın Doğum servisine yatırılmalıdır.

AKUT DİŞ AĞRISI & ODONTOJENİK APSE

Pulpitis vs. Alveoler Apse, Analjezi & Antibiyotik Basamağı

EMİN'SEN: (AYIRICI TANI & REÇETELEME)

  1. Basit Çürük / Akut Pulpitis (Şişlik YOK, Sadece Ağrı):
    Antibiyotik GEREKMEZ! Sistemik antibiyotik pulpa içine geçmez, direnç üretir.
    Acilde Analjezi: Tenoksikam (Tilcotil 20 mg) derin IM (IV puşe yapılmaz!) VEYA Arveles 50 mg IV yavaş infüzyon.
    Reçete: Deksketoprofen (Arveles 25 mg tb) 2-3x1 tok veya Naproksen sodyum 550 mg 2x1 + Diş hekimi sevki. Ağrılı kaviteye geçici anestezikli pamuk konulabilir.
  2. Odontojenik Apse / Selülit (Yüzde/Dişetinde Şişlik, Isı Artışı VAR):
    Erişkin: Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat / Augmentin 1000 mg tb) 2x1 tok (5-7 gün).
    Anaerobik / Ağır Tabloda Ekle: Ornidazol (Biteral 500 mg tb) 2x1.
    Penisilin Alerjisi: Klindamisin (Klindan 300 mg tb) 2x1 veya 3x1.
    Pediatrik Doz: Amoklavin süspansiyon 40-50 mg/kg/gün (2 doza bölünerek).

EMİN DEĞİLSEN: LUDWİG ANJİNİ (ÖLÜMCÜL HAVAYOLU ACİLİ)

  • Submandibuler Şişlik & Dil Elemasyonu: Alt azı diş apseleri submandibuler/sublingual mesafeye yayılarak Ludwig Anjini yapar. Boyunda tahta gibi sert şişlik, trismus (çene kilitlenmesi), stridor ve dilin yukarı-arkaya itilmesi havayolunu saniyeler içinde tıkar! Acil Entübasyon/Trakeostomi ve KBB-Çene Cerrahisi konsültasyonu gerektirir.

PEDİATRİK DİŞ ÇIKARMA AĞRISI PROTOKOLÜ

Huzursuzluk, Salya Artışı, Topikal Rahatlatma & Benzokain Uyarısı

EMİN'SEN: (GÜVENLİ TOPİKAL VE ANALJEZİ)

  1. Semptomlar: Aşırı salya akıtma, elleri ağza götürme, diş etinde kızarıklık/kabarıklık ve huzursuzluk. Hafif subfebril ateş (< 38°C) olabilir.
  2. Topikal Rahatlatıcı Jel:
    Dentinox diş jeli / Calgel: Temiz bir parmak ucuyla ağrılı diş etine nohut tanesi kadar sürülerek hafifçe masaj yapılır (Günde en fazla 3-4 kez, beslenme sonraları).
  3. Sistemik Analjezik (Gerekirse):
    Parasetamol (Calpol 120 mg süsp): 10 - 15 mg/kg tek doz oral.
  4. Mekanik Yöntem: Buzdolabında soğutulmuş (dondurulmamış) diş kaşıyıcı halkalar en güvenli ve etkili çözümdür.

EMİN DEĞİLSEN: BENZOKAİN & YÜKSEK ATEŞ TUZAĞI

  • ÖLÜMCÜL KURAL: Benzokain İçeren Jeller KONTRENDİKEDİR! 2 yaş altı çocuklarda benzokain içeren jeller ölümcül Methemoglobinemiye (kanda oksijen taşınamaması ve siyanoz) neden olduğu için FDA ve Sağlık Bakanlığı tarafından yasaklanmıştır. Yalnızca lidokain/papatya bazlı güvenli jeller (Dentinox) seçilmelidir.
  • 38.5°C Üzeri Ateş Dişten OLMAZ: Yüksek ateş, ishal veya kusma diş çıkarmaya bağlanamaz; otit, İYE veya viral enfeksiyon aranmalıdır.

BİLİNÇ BULANIKLIĞI & AKUT ZEHİRLENME YÖNETİMİ

Pupil Muayenesi, Titre Nalokson, Hipoglisemi & Flumazenil Tuzağı

EMİN'SEN: (ÖNCELİK SIRASI & FARMAKOLOJİ)

1. İlk 2 Dakika Kuralı (Körlemesine İlaç Verme!):
  1. Hava Yolu & SpO₂: Balon-valf-maske ile solut, yüksek akım O₂ bağla. Solunum arresti hipoksik beyin hasarına yol açar.
  2. Parmaktan Kan Şekeri (ZORUNLU): KŞ < 70 mg/dL ise 50 cc %20 Dekstroz IV puşe yap. Kronik alkolik şüphesi varsa glukoz öncesi 100 mg Tiamin (Bemiks) IV uygula (akut Wernicke komasını önle!).
2. Pupil Muayenesi & Toksidrom Ayrımı:
  1. İleri Derecede Miyozis (Narkotik / Opioid Aşırı Dozu):
    Pinpoint pupil + Solunum sayısı < 8-10/dk + Koma.
    Nalokson Titrasyonu (0.4 mg/ml ampul): 0.04 - 0.1 mg IV ile başla (Solunum sayısı > 10-12/dk olana dek her 2-3 dakikada dozu kademeli artır; hızla yüksek doz verme!). Damar yolu yoksa 0.4 - 0.8 mg IM.
  2. Bilateral Midriyazis + Taşikardi + Kuru Cilt (Antikolinerjik / Sempatomimetik):
    Ajitasyon, hipertermi eşlik eder. Sedasyon gerekiyorsa Benzodiazepin (Midazolam/Diazepam) tercih edilir; hidrasyon ve soğutma sağlanır.

EMİN DEĞİLSEN: FLUMAZENİL TUZAĞI & SEVK

  • ⚠️ KÖRLEMESİNE FLUMAZENİL (ANEXATE) KESİNLİKLE YAPILMAZ: Kronik benzodiazepin kullanan veya trisiklik antidepresan (TDA) almış hastaya Flumazenil verilirse tedaviye dirençli status epileptikus ve kardiyak arrest gelişir! Flumazenil yalnızca ameliyathane/endoskopi sedasyonu sonrası iyatrojenik doz aşımında güvenlidir.
  • Nalokson Kısa Etkilidir: Naloksonun yarı ömrü 30-60 dakikadır; alınan narkotiğin etkisi saatlerce sürebilir. Hasta uyanıp iyileşse bile en az 4-6 saat acilde monitörize izlenmelidir (yeniden apneye girebilir!).
  • KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Yoğun Bakım: GKS ≤ 8 olan, hipoksisi düzelmeyen veya toksik nöbet geçiren hastalar endotrakeal entübasyon sonrası 3. Basamak Yoğun Bakıma sevk edilir.

KULAKTA CANLI YABANCI CİSİM (BÖCEK) PROTOKOLÜ

Böceği İmmobilize Etme, Zar Muayenesi & Aspirasyon

EMİN'SEN: (ÖNCE İMMOBİLİZE ET, SONRA ÇIKAR)

  1. Böceği Boğarak Öldür (Hayati İlk Adım):
    Dış kulak yoluna birkaç damla Gliserin, Mineral Yağ veya %2 Lidokain (Jetokain/Aritmal) damlatılır.
    (Canlı böcek pensle tutulmaya çalışılırsa timpanik zarı perfore eder. Yağ böceğin solunumunu kesip dakikalar içinde hareketsiz bırakır).
  2. Çıkarma: Böcek hareketsiz kaldıktan sonra kulak küreti, forseps veya ılık SF lavajı ile nazikçe aspire edilir/alınır.
  3. Zar Kontrolü: Çıkarma sonrası otoskopla zar perforasyonu kontrol edilir. İrritasyon varsa Siprogut kulak damlası 2x2 damla önerilir.

EMİN DEĞİLSEN: ZAR PERFORASYONU & PİL UYARISI

  • Düğme Pili (Disk Pil) Acildir: Kulaktaki cisim pil ise KESİNLİKLE SIVI/DAMLA DAMLATMA! Alkalen sızıntı ile kıkırdağı saatler içinde eritir; acil KBB uzmanı çıkarmalıdır.
  • Zar perfore şüphesi varsa su ile lavaj yapılmaz, kuru aspirasyon için KBB polikliniğine yönlendirilir.

KAS-İSKELET AĞRILARI, MİYALJİ & ARTRALJİ

Spazm Çözme, Anöploidi Kısıtlaması, Akut Gut Atağı & Kauda Ekuina

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & GÜVENLİ REÇETE)

  1. Acil Enjeksiyon (Akut Kas Spazmı / Bel Tutulması):
    Diklofenak (Dikloron 75 mg) IM + Tiyokolşikozid (Muscoril 4 mg) IM.
    ⚠️ İlaç Güvenliği: İki ampul AYNI ENJEKTÖRE ÇEKİLMEZ! Presipite olur; ayrı kalçalardan derin IM uygulanır. Tiyokolşikozid nöbet eşiğini düşürür (Epilepside verme!).
  2. Ayaktan Reçete (Fertil Olmayan / Risk Taşımayan Hastada):
    Tiyokolşikozid + Diklofenak (Muscoflex Duo / Megaflex tb): 2x1 tok (En fazla 7 gün!).
    Topikal Termojenik / NSAİİ Jel: Thermo-Sulidin jel (Nimesulid + Kapsaisin) veya Fastjel 2-3x1 masajla (Açık yaraya sürülmez, temas sonrası eller bol yıkanır).
    Çocuk / Travmatik Hematom: Mukopolisakkarit (Hirudoid jel) 2-3x1 yüzeysel uygulanır.
  3. Doğurganlık Çağındaki Kadın / Erkek İçin Güvenli Alternatifler:
    Feniramidol (Cabral 400 mg tb): 3x1 tok.
    Klorzoksazon kombinasyonu (Parafon tb): 3x1 tok.
    Romatizmal Eklem / Osteoartrit: Parasetamol 3x500 mg veya Meloksikam (Melox 7.5 - 15 mg tb) 1x1 tok.
  4. Akut Gut Atağı (Podagra / 1. MTP Tutulumu):
    Kolşisin (Kolsin 0.5 mg drj): Önce 1 mg (2 draje), 1 saat sonra 0.5 mg (1 draje); sonra günde 2-3x1 draje.
    + Güçlü NSAİİ: İndometazin (Endol 25 mg) 3x1 veya Naproksen (Apranax Fort 550 mg) 2x1 tok.
    Böbrek yetmezliği / GİS kanama öyküsünde: Kısa süreli oral Metilprednizolon (Prednol 16-32 mg/gün).

EMİN DEĞİLSEN: ANÖPLOİDİ, GUT TUZAĞI & KAUDA EKUİNA

  • ⚠️ AKUT GUTTA ALLOPURİNOL TUZAĞI: Atak esnasında Allopurinol / ürik asit düşürücü KESİNLİKLE YENİ BAŞLANMAZ! Ürik asiti aniden dalgalandırarak atağı daha da alevlendirir. Hasta önceden kullanıyorsa kesilmez, sadece yeni başlanmaz.
  • ⚠️ EMA & TİTCK (TİYOKOLŞİKOZİD KONTRENDİKASYONU): Metaboliti (M2) anöploidi yapar. Hamilelerde, emzirenlerde ve korunmayan doğurgan kadınlarda KESİNLİKLE KONTRENDİKEDİR! Erkeklerde spermatogenez hasarı riski vardır.
  • KAUDA EKUİNA SENDROMU ALARMI: İdrar/gaita inkontinansı veya retansiyonu, perianal duyu kaybı (eyer tarzı anestezi) veya bacakta ilerleyici motor kayıp varsa kas spazmı denilip gönderilemez; acil MR ve Beyin Cerrahisi gerektirir!
  • Septik Artrit Şüphesi: Tek eklemde aşırı ısı, kızarıklık ve efüzyon varsa Ortopedi ponksiyonuyla eklem sıvısı görülmeden basit gut/artrit denilip NSAİİ ile geçiştirilemez.

KÜÇÜK CERRAHİ, SÜTÜR, ATEL & LOKAL ANESTEZİ

Acildeki 3 Lokal İlaç, Pratik Dozlar, Stapler & Açık Atel

EMİN'SEN: (ACİLDEKİ 3 LOKAL, SÜTÜR & ATEL)

1. Acildeki 3 Lokal Anestezik (Pratik Sınırlar):
  1. Aritmal %2 (Düz Lidokain - Kırmızı Kutu):
    Her bölgeye güvenli. Standart erişkinde tek seferde en fazla 2 - 3 ampul kullan.
  2. Jetokain (Adrenalinli Lidokain):
    Kanamayı azaltır, etkisi uzun sürer. Saçlı deri ve gövdede idealdir.
    ⚠️ KESİN YASAK: Parmak ucu, burun, kulak memesi ve penise ASLA yapılmaz! (Kangren yapar).
  3. Citanest %2 (Prilokain):
    Aritmal yoksa kullanılır. Erişkinde en fazla 3-4 ampul. Küçük çocuk ve gebede tercih etme (Methemoglobinemi riski!).
  4. Altın Kural: İğneyi batırınca ÖNCE PİSTONU GERİ ÇEK (Aspirasyon yap); kan gelmiyorsa ilacı ver. Damara verirsen arrest edersin!
2. Sütür & Zımba (Stapler) Pratikleri:
  1. Cilt Zımbası (Stapler):
    Saçlı deri için 1 numaradır (hızlıdır, kanamayı anında keser, saç traşı istemez). Dudakları hafifçe dışa kaldırıp dik bas.
    ⚠️ Yüze, ele, ayağa ve eklem büküm yerlerine zımba basılmaz! (7-10 günde sökücüyle alınır).
  2. Dikiş İpleri & Alma Günleri:
    Yüz/Boyun: 5/0 veya 6/0 Prolen3 - 5. günde al.
    Gövde/Kol/Bacak: 3/0 veya 4/0 Naylon7 - 10. günde al.
    Eklem Üstü & Saçlı Deri: 2/0 veya 3/010 - 14. günde al.
3. Acil Alçı / Atel Kuralı:
  1. TAM (SİRKÜLER) ALÇI KESİNLİKLE YAPILMAZ!
    Kırık dokusu şişer; tam alçı kolu/bacağı boğarak Kompartman Sendromu yapar, ekstremite kesilir.
  2. Yarım Alçı (Açık Atel): Ekstremiteyi 2-3 kat pamukla sar → Islatılmış 10 kat alçıyı sadece arkaya/yana koy → Elastik bandajla gevşek-orta gerginlikte sar.
4. Tetanoz Aşı Şeması (Hızlı Karar):
  1. Temiz/Basit Kesi: Son aşı 10 yılı geçmişse sadece 1 doz aşı vur.
  2. Kirli/Paslı/Topraklı Kesi: Son aşı 5 yılı geçmişse 1 doz aşı. Aşı geçmişi yoksa/bilmiyorsa: 1 Doz Aşı + Tetanoz Serumu (TIG 250 IU) farklı kollardan vurulur.

EMİN DEĞİLSEN: 3 ÖLÜMCÜL TEHLİKE & ANTİDOTLAR

1. Citanest sonrası morarma (Methemoglobinemi):

  • Citanest yaptın; hastanın dudakları morardı, O₂ versen de satürasyon %85'te çakılı kaldı ve damardan aldığın kan çikolata rengi mi?
  • Tanı: Methemoglobinemi. Antidot: Metilen Mavisi 1-2 mg/kg IV (yavaş infüzyon).

2. İlaç damara kaçtı / LAST (Nöbet ve Arrest):

  • Lokal yaparken hasta birden "ağzımda metal tadı var, kulaklarım çınlıyor" dedi, ardından nöbet geçirdi veya arrest oldu.
  • Tanı: Lokal Anestezik Zehirlenmesi. Antidot: %20 İntralipid 1.5 ml/kg bolus verilir.

3. Atel sonrası Kompartman Uyarısı:

  • Atel yaptığın hasta "parmaklarım uyuşuyor, dayanılmaz ağrım var" diyorsa veya parmakları soğuk/nabızsızsa bandajı hemen makasla boydan boya kes! Bekletme, acil Ortopedi'ye haber ver.

AKUT RİNİT & NAZAL DEKONJESTAN YÖNETİMİ

Topikal Sempatomimetikler, Rinit Medikamentoza & Nazal Steroidler

EMİN'SEN: (YAŞ GRUBU KISITLAMALARI & SÜRE SINIRI)

  1. Süt Çocukları (0 - 2 Yaş Arası):
    • Kimyasal dekonjestanlar KONTRENDİKEDİR.
    %0.9 Serum Fizyolojik (SF) Nazal Damla/Flakon: Beslenme ve uyku öncesi her bir burun deliğine 1-2 ml damlatılarak nazikçe aspire edilir (4-6 saatte bir).
  2. Çocuk ve Erişkin Topikal Dekonjestan (Sempatomimetik):
    Pediatrik (2-6 yaş): Oksimetazolin %0.025 (İliadin Pediatrik sprey) 2x1 puf (maksimum 3-5 gün).
    Erişkin: Oksimetazolin / Ksilometazolin %0.05 (İliadin / Otrivin sprey) 2-3x1 puf.
    Süre Sınırı: Rebound konjesyon riskini önlemek amacıyla kullanım kesinlikle 5 gün ile sınırlandırılmalıdır.
  3. Alerjik Rinit & Kronik Konjesyon (Topikal Steroidler):
    Flutikazon / Mometazon furoat (Azekaz / Nasonex sprey): Günde 1 kez her iki burun deliğine 1-2 puf.
    Uygulama Kuralı: Sprey nazal septuma değil, göz hizasına doğru burun dış duvarına hedeflenmelidir (septum perforasyonu riskini azaltmak için). Rebound konjesyona yol açmaz, uzun süreli kullanıma uygundur.
    + Non-sedatif Oral Antihistaminik: Desloratadin (Deloday 5 mg tb) 1x1 veya Setirizin (Zyrtec 10 mg tb) 1x1.

EMİN DEĞİLSEN: RİNİT MEDİKAMENTOZA & HİPERTANSİYON ALARMI

  • Rinit Medikamentoza Riski: Topikal sempatomimetik spreylerin 5 günden uzun süreli kullanımında vazomotor refleksin bozulmasına bağlı inatçı nazal obstrüksiyon (rebound hiperemi) gelişebilir.
  • Kardiyovasküler Kontrendikasyon: Sistemik emilime bağlı sempatik stimülasyon nedeniyle kontrolsüz hipertansiyon, taşiaritmi veya dar açılı glokomu olan olgularda topikal sempatomimetik dekonjestanlar dikkatli kullanılmalı veya kaçınılmalıdır.

AKUT ÜRTİKER & ALERJİK KAŞINTI YÖNETİMİ

Parenteral Resüsitasyon, Mg/Kg Dozlama & Non-Sedatif Reçete

EMİN'SEN: (AKUT MÜDAHALE & BASAMAK TEDAVİSİ)

  1. Acil Servis Parenteral Tedavi (Erişkin):
    Feniramin maleat (Avil 45.5 mg ampul): 1 ampul yavaş IV/IM.
    Metilprednizolon (Prednol 40 mg ampul): 1 ampul IV puşe VEYA Deksametazon (Dekort 8 mg ampul) 1 ampul IV/IM.
    Alternatif infüzyon: 100 cc SF içerisine Avil 1 ampul + Prednol 40 mg katılarak 15-20 dakikada uygulanabilir.
  2. Pediatrik Parenteral Dozlama (Mg/Kg Güvenliği):
    Feniramin (Avil): 0.5 - 1 mg/kg yavaş IV/IM (tek seferde maksimum 50 mg).
    Metilprednizolon (Prednol): 1 mg/kg IV/IM (maksimum 40-60 mg).
  3. Ayaktan Oral Antihistaminik Reçetesi:
    Erişkin: Desloratadin (Deloday 5 mg tb) 1x1 veya Levosetirizin (Xyzal 5 mg tb) 1x1 tok.
    Pediatrik Süspansiyon (Yaşa Göre):
    - > 6 ay: Ketotifen (Zaditen şurup) 2x0.05 mg/kg VEYA Desloratadin (Deloday şurup 0.5 mg/ml) 1x2.5 ml.
    - > 2 yaş: Setirizin (Zyrtec şurup 5 mg/5 ml) 1x2.5-5 ml.
    Topikal Pruritus Tedavisi: Kalamin + Difenhidramin (Kalmosan losyon) veya Mepiramin (Stilex jel) 2-3x1 yüzeysel uygulama.

EMİN DEĞİLSEN: ANAFİLAKSİ VE HAVA YOLU TUTULUMU

  • ANAFİLAKSİ ALARMI: Ürtikere eşlik eden stridor, seste kabalaşma, dilde/uvulada ödem (anjiyoödem), bronkospazm (wheezing) veya hipotansiyon saptanırsa primer tedavi antihistaminik DEĞİLDİR! Derhal İntramüsküler Adrenalin (0.5 mg IM, vastus lateralis) uygulanmalı ve resüsitasyon başlatılmalıdır.
  • Sedasyon Riski: Feniramin türevi 1. kuşak antihistaminikler belirgin santral sedasyon yapabilir; araç/makine kullanımı ve yaşlılarda düşme riski açısından hasta uyarılmalıdır.

ORAL AFTÖZ STOMATİT, MUKOZİT & HSV AYRIMI

Topikal Antiseptikler, Lokal Anestezikler & Kortikosteroid Sınırı

EMİN'SEN: (LOKAL TEDAVİ & SEMPTOM KONTROLÜ)

  1. Aftöz Ülser / Stomatit (Non-Herpetik, Yuvarlak-Oval Lezyonlar):
    Klorheksidin + Benzidamin (Andorex / Kloroben / Klorhex Plus sprey veya gargara): Günde 3-4 kez yemeklerden sonra oral çalkalama/püskürtme (yutulmaz).
    Lokal Ağrı Kontrolü: Benzokain/Kolin salisilat içeren oral jeller (Dencol sprey) lezyon bölgesine lokal uygulanabilir.
  2. Topikal Kortikosteroidli Pomad (Sadece İdiyopatik Rekürren Aftta):
    Triamsinolon asetonid (Kenacort-A Orabase pomad) lezyon üzerine hafifçe bastırılarak günde 2-3 kez tatbik edilir (ovalanmaz, mukoza üzerinde koruyucu tabaka oluşturur).
  3. Labial Herpes Simplex (Uçuk - Dudak Mukozası):
    Asiklovir %5 pomad (Asiviral / Zovirax krem): Prodromal dönemde (karıncalanma hissi) başlanarak günde 5 kez (4 saatte bir) lokal tatbik edilir (5-7 gün).

EMİN DEĞİLSEN: HERPETİK LEZYONDA KORTİKOSTEROİD TUZAĞI

  • ⚠️ HSV ŞÜPHESİNDE KENACORT-A KONTRENDİKEDİR: Veziküler herpes lezyonlarına topikal steroid uygulanması lokal bağışıklığı baskılayarak viral replikasyonu ve lezyonun yayılımını artırır; keratit ve yaygın mukozal enfeksiyon riskine yol açar.
  • Behçet Sendromu & Sistemik Hastalık Şüphesi: Ağızda yılda 3'ten fazla tekrarlayan, çok sayıda ve derin aftöz lezyonlar varlığında genital ülserasyon, üveit veya eritema nodozum sorgulanmalı; romatoloji konsültasyonu planlanmalıdır.

VERRUKA VULGARİS (SİĞİL) & NASIR (KALLUS)

Keratolitik Solüsyonlar, Sağlam Cilt Koruması & Kimyasal Tedavi

EMİN'SEN: (KERATOLİTİK AJANLAR & UYGULAMA PROTOKOLÜ)

  1. Nasır (Kallus / Klavus):
    Salisilik asit + Laktik asit (Duoderm solüsyon): Günde 1-2 kez doğrudan lezyon merkezine sürülür, kuruyup film tabakası oluşturması beklenir.
    • Yumuşatıcı ve bariyer destek için çevre dokuya Dekspantenol (Hametan pomad) uygulanabilir; hiperhidroz eşlik ediyorsa talk pudrası (Tuba pudra) kullanılabilir.
  2. Verruka Vulgaris / Plantaris (Siğil):
    Fluorourasil + Salisilik asit (Verrütol solüsyon): Günde 2-3 kez sadece siğilin üzerine fırçasıyla sürülür. Uygulama öncesi lezyon ılık suda yumuşatılıp kurulanmalıdır.
    • Tedavi süresi lezyon regrese olana dek haftalar/aylar sürebilir.
  3. Sağlam Cildin Korunması Kuralı:
    Keratolitik solüsyon sürülmeden önce, lezyonun etrafındaki sağlam deriye koruyucu bariyer olarak Vazelin veya Çinko Oksit krem sürülerek kimyasal irritasyon ve ülserasyon önlenmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: ANATOMİK SINIRLAR & MALİGNİTE AYRIMI

  • Yüz ve Genital Bölge Kontrendikasyonu: Fluorourasil ve yüksek konsantrasyonlu salisilik asit içeren preparatlar kimyasal nekroz ve skar riski nedeniyle yüz, anogenital bölge, mukozalar ve açık yaralarda KULLANILMAZ.
  • Diyabetik Ayak ve Periferik Vasküler Hastalık: Duyu kaybı veya iskemi bulunan diyabetik hastalarda keratolitik kimyasallar derin enfekte ülserasyonlara yol açabilir; kimyasal ablasyon yerine medikal podoloji/cerrahi yönlendirilmelidir.

SKABİES (UYUZ) & PEDİKÜLOZİS (SAÇ BİTİ) YÖNETİMİ

Eldiven Önlemi, Oral İvermektin Şeması, Acil Avil & Bit Ayrımı

EMİN'SEN: (AYRI PROTOKOLLER & KLİNİK MÜDAHALE)

1. Hekim Güvenliği & Acil Kaşıntı Müdahalesi:
  1. Eldiven Kullanımı Zorunludur: Parmak araları, el bileği fleksör yüzü, aksilla ve genital bölge muayenesi sırasında direkt akar bulaşını önlemek için mutlaka muayene eldiveni takılmalıdır.
  2. Acil Serviste Kaşıntı Krizi (Semptomatik): Şiddetli gece kaşıntısı ve ajitasyonla başvuran erişkinde anlık rahatlama için Feniramin (Avil 1 ampul 45.5 mg) yavaş IV/IM uygulanabilir.
2. SKABİES (UYUZ) TEDAVİSİ:
  1. Eş Zamanlı Aile Tedavisi (Altın Kural):
    Aynı evde yaşayan herkes semptom olmasa dahi aynı gece tedaviye başlamalıdır. Son 3 günde temas edilen çamaşır/çarşaflar ≥ 60°C'de yıkanmalı veya poşette 7 gün kapalı bekletilmelidir.
  2. A) Topikal Permetrin %5 (Kwellada / Metrin losyon):
    • Gece banyo sonrası kurulanmış cilde, boyundan aşağı tüm vücuda (parmak araları, tırnak altı, genital bölge dahil) sürülür.
    • Vücutta 8 - 14 saat tutulup yıkanır. Yumurtadan çıkacak akarlar için 7 - 14 gün sonra 1 kez daha tekrarlanmalıdır.
    < 2 yaş ve yaşlıda: Saçlı deri ve yüze de sürülür.
  3. B) Oral İvermektin (Topikal Uyumsuzluk / Direnç Varsa):
    Doz: 200 mcg/kg tek doz aç karnına su ile içilir (Örn: 60 kg hasta için ~4 tablet İvermektin 3 mg).
    ⚠️ 2. Doz Şartı: Yumurtalara etkisiz olduğundan tam 14 gün sonra aynı doz 1 kez daha tekrarlanmalıdır.
    Kısıtlama: < 15 kg çocuklarda ve gebelerde önerilmez.
3. PEDİKÜLOZİS KAPİTİS (SAÇ BİTİ) TEDAVİSİ:
  1. Sadece Saçlı Deriye Uygulama (Vücuda Sürülmez!):
    Permetrin sprey / şampuan (Bitex / Anti-Bit): Kuru saça ve saç diplerine iyice yedirilir, 10-15 dakika bekletilip bol suyla durulanır.
    • Özel sık dişli metal tarakla ıslak saç taranarak ölü bitler ve sirkeler (saç teline yapışık yumurtalar) mekanik olarak temizlenir.
    • Yeni açılan yumurtaları kırmak için 7 gün sonra uygulama mutlaka 1 kez daha tekrarlanmalıdır.

EMİN DEĞİLSEN: POST-SKABİES KAŞINTISI & SEVK

  • Post-Skabiyel Pruritus (Tedavi Sonrası Kaşıntı): Başarılı akarisid tedaviden sonra bile parçalanan ölü akarların antijenlerine bağlı olarak kaşıntı 2-4 hafta sürebilir. Bu durum tedavi başarısızlığı sanılıp art arda losyon yüklenmemeli; nemlendirici ve oral antihistaminik (Desloratadin 5 mg 1x1) verilmelidir.
  • Norveç (Kabuklu) Uyuz Şüphesi: İmmünsüpresif veya yaşlı yatalak hastalarda yaygın kabuklanmayla seyreden son derece bulaşıcı hiperkeratotik formdur; oral İvermektin + Permetrin kombine edilmeli ve Cildiye kliniğine sevk edilmelidir.

ENTEROBİYAZİS (KIL KURDU) PROTOKOLÜ

Noktürnal Perianal Kaşıntı, Selefon Bant & 14. Gün Kuralı

EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & AİLE REÇETESİ)

  1. Tanı & Klinik Şüphe:
    Özellikle geceleri artan perianal pruritus, çocukta huzursuz uyku ve diş gıcırdatma. Kesin mikroskobik tanı sabah dışkılamadan önce perianal bölgeye yapıştırılan selefon bant testi ile konur.
  2. Mebendazol (Vermazol 100 mg çiğneme tableti):
    Doz: Yaştan ve kilodan bağımsız olarak tek doz 1 tablet (100 mg) aç veya tok karnına çiğnenir.
    Hayati 2. Doz Kuralı: Mebendazol erişkin kıl kurtlarını öldürür ancak parazit yumurtalarına etkisizdir. Yumurtalardan çıkan yeni parazitleri eradike etmek için tam 14 gün (2 hafta) sonra 1 tablet daha tekrarlanmalıdır.
    Aile Tedavisi: Semptomu olsun olmasın evdeki tüm bireyler aynı gün tedavi almalıdır.
  3. Alternatif Tedavi (Pirantel pamoat):
    11 mg/kg (maksimum 1 g) tek doz oral; 2 hafta sonra 1 doz daha tekrarlanır.
  4. Hijyen Önlemleri: Tırnaklar kısa kesilmeli, sabahları perianal bölge yıkanmalı, iç çamaşırları ve çarşaflar kaynatılarak ütülenmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: YAŞ SINIRI VE GEBELİK

  • < 2 Yaş Çocuk Kısıtlaması: Mebendazolün 2 yaşın altındaki süt çocuklarında güvenlilik verisi kısıtlıdır; pediyatri uzmanına danışılmadan rutin başlanmamalıdır.
  • Gebelikte Helmint Tedavisi: Mebendazol özellikle ilk trimesterde teratojenik risk nedeniyle kontrendikedir; gebelikte tedavi kadın doğum uzmanı ile konsülte edilmelidir.

HEMOROİDAL HASTALIK & ANAL FİSSÜR

Sfinkter Spazmı, Topikal Tedaviler, Laksatifler & Apse Ayrımı

EMİN'SEN: (KOMBİNE TOPİKAL VE MEDİKAL YAKLAŞIM)

  1. Akut Semptom Kontrolü (Topikal Kombinasyon):
    Tribenozid + Lidokain (Procto-Glyvenol krem) VEYA Proktolog rektal krem: Günde 2 kez defekasyon sonrası rektal/perianal uygulama.
    Lokal Anestezi: Lidokain pomad (Anestol %5) defekasyon öncesi ve ağrılı dönemde sürülebilir.
  2. Dışkı Yumuşatma & Mukozal Koruma (Ikınmayı Önle):
    Laktüloz (Osmolac / Duphalac şurup): Günde 1-2x15-30 ml (dışkı püre kıvamına gelene dek titre edilir). Bol su tüketimi şarttır.
  3. Sıcak Oturma Banyosu:
    Günde 2-3 kez 15-20 dakika ılık suda oturma; internal anal sfinkter spazmını çözer ve ağrıyı belirgin rahatlatır.
  4. Kronik Anal Fissür (İnatçı Yırtık):
    İnternal sfinkter hipertonisitesini kırmak amacıyla Kalsiyum kanal blokeri (%2 Diltiazem merhem - Rectoderm) günde 2 kez anal girime nazikçe uygulanabilir.

EMİN DEĞİLSEN: TROMBOZE HEMOROİD & PERİANAL APSE ALARMI

  • PERİANAL APSE ŞÜPHESİ: Anüs kenarında zonklayıcı, oturmaya engel şiddetli ağrı, ateş, kızarıklık ve fluktuasyon veren kitle varsa tablo hemoroid/fissür DEĞİLDİR! Acil Genel Cerrahi drenajı gerekir; gecikilirse Fournier kangrenine ilerleyebilir.
  • Akut Tromboze Hemoroid: Anüs kenarında aniden beliren mor-siyah, dokunmakla son derece ağrılı sert tromboze nodül varlığında ilk 48-72 saatte cerrahi trombektomi hastayı dramatik rahatlatır; genel cerrahiye yönlendirilmelidir.

DİAPER DERMATİT (PİŞİK) & KANDİDİYAZİS

İrritan Dermatit vs. Kandida Ayrımı, Çinko Bariyer & Antifungal Sınırı

EMİN'SEN: (AYIRICI TANI & BASAMAK TEDAVİSİ)

  1. 1. Basit İrritan Pişik (Kıvrım Yerleri Temiz, Temas Yüzeyleri Kızarık):
    • Temizlikte ıslak mendil yerine ılık su ve pamuk kullanılmalı; cilt ovalanmadan havalandırarak kurutulmalıdır.
    Dekspantenol (Hametan pomad / Bepanthol): Her bez değişiminde kalın tabaka halinde sürülür.
    Bariyer Desteği: Çinko oksit (Oksitin krem / Sudocrem) maserasyonu önlemek için bariyer olarak eklenir.
  2. 2. Kandidiyal Diaper Dermatit (Kıvrım Yerleri Tutulu + Satellit Püstüller):
    • Kasık kıvrımlarına yayılan parlak kırmızı plaklar ve etrafında döküntü adacıkları (uydu lezyonlar) varsa sekonder mantar enfeksiyonudur.
    Kombine Antifungal (İsokonazol + Diflukortolon - Travazol krem): Günde 2 kez ince tabaka halinde uygulanır.
    ⚠️ Steroid Süre Sınırı: Travazol içindeki kortikosteroid bebek cildinde atrofi yapabileceğinden en fazla 5 gün ile sınırlandırılmalı; idame gerekirse saf antifungal kremlere (Dermo-Trosyd / Travogen) geçilmelidir.

EMİN DEĞİLSEN: BAKTERİYEL SÜPERENFEKSİYON & ATİPİK DÖKÜNTÜ

  • Bakteriyel İmpetiginizasyon: Lezyonlar üzerinde bal rengi kurutlanma, pürülan bül veya büllöz ayrışma gelişirse sekonder stafilokok/streptokok enfeksiyonu düşünülmeli; topikal (Mupirosin) veya sistemik antibiyotik değerlendirilmelidir.
  • Tedaviye Dirençli Ağır Pişik: Standart tedaviye yanıt vermeyen eritematöz skuamlı lezyonlarda Çinko eksikliği (Akrodermatitis enteropatika), Langerhans hücreli histiyositoz veya Çölyak hastalığı şüphesiyle pediyatri uzmanına sevk planlanmalıdır.

HERPES ZOSTER (ZONA) & NEVRALJİ PROTOKOLÜ

Dermatom Dağılımı, Valasiklovir Rejimi, Hutchinson Belirtisi & Ramsay Hunt

EMİN'SEN: (ERKEN ANTİVİRAL & SEMPTOM KONTROLÜ)

  1. Antiviral Tedavi (İlk 72 Saatte Başlanmalıdır):
    Valasiklovir (Valtrex 500 mg tb): Günde 3x2 tablet (3x1000 mg), tok karnına (Tam 7 gün).
    Böbrek Fonksiyon Kısıtlaması: Valasiklovir renal yolla atılır. Kreatinin klerensi < 50 ml/dk olan hastalarda doz azaltılmalıdır; aksi halde nörotoksisite riski oluşur.
  2. Akut Nöropatik Ağrı & İnflamasyon Kontrolü:
    Akut Şiddetli Ağrıda: Diklofenak (Dikloron 75 mg IM) tek doz yapılabilir.
    Oral İdame: Naproksen sodyum (Apranax Fort 550 mg tb) 2x1 tok.
    Nörotrofik Destek: B1 + B6 + B12 vitamini (Bevit B12 / Neruda tb) 1x1.
    İnatçı Nöropatik Ağrıda: Pregabalin (Lyrica 75 mg) 1-2x1 gece başlanabilir.
  3. Topikal Bakım (Sekonder Enfeksiyon Profilaksisi):
    Veziküller açılıp kurutlanma başladığında sekonder bakteriyel kolonizasyonu önlemek için Mupirosin %2 pomad (Bactroban / Mupiron pomad) 2-3x1 lezyon üzerine ince tabaka uygulanır.

EMİN DEĞİLSEN: OFTALMİK ZONA & RAMSAY HUNT ALARMI

  • ⚠️ HUTCHINSON BELİRTİSİ (Körlük Riski): Burun ucunda, burun kanadında veya göz çevresinde vezikül varsa trigeminal sinirin oftalmik dalı tutulmuştur (Herpes Zoster Oftalmikus). Kornea ülseri ve kalıcı körlük riski nedeniyle gecikilmeden acil Göz Hastalıkları konsültasyonu istenmelidir.
  • RAMSAY HUNT SENDROMU: Kulak kepçesinde veya dış kulak yolunda veziküllerle birlikte periferik fasyal paralizi, baş dönmesi (vertigo) veya işitme kaybı eşlik ediyorsa fasiyal sinir ganglion tutulumudur; acil KBB ve Nöroloji değerlendirmesi gerektirir.

BELL FELCİ (PERİFERİK FASYAL PARALİZİ)

Santral vs. Periferik Ayrımı, Kademeli Steroid Rejimi & Kornea Koruması

EMİN'SEN: (KORTİKOSTEROİD PROTOKOLÜ & GÖZ BAKIMI)

  1. Santral vs. Periferik Fasyal Paralizi Ayrımı (Hayati):
    Periferik (Bell Felci): Alın çizgileri silinmiştir, hasta o tarafta kaşını kaldıramaz ve gözünü tam kapatamaz.
    Santral Tutulum (İnme / SVO): Alın çizgileri ve kaş kaldırma hareketi KORUNMUŞTUR (kortikonükleer çift inervasyon nedeniyle). Alın hareketleri sağlamsa tablo Bell felci değildir; acil Beyin BT ve Nöroloji konsültasyonu gerekir!
  2. Sistemik Kortikosteroid Protokolü (İlk 72 Saatte):
    Metilprednizolon (Prednol 16 mg tb): Başlangıçta 1 mg/kg/gün sabah tek doz tok (Standart erişkinde ~60 mg/gün = 4 tablet Prednol 16 mg).
    Doz Azaltma Şeması: 5 gün tam doz (60 mg) → sonraki 3 gün 32 mg → sonraki 3 gün 16 mg → sonraki 3 gün 8 mg şeklinde kademeli azaltılarak 12-14 günde kesilir.
    Gastroproteksiyon: Lansoprazol (Lansor 30 mg) 1x1 aç karnına.
  3. Kornea Koruması (Kalıcı Hasarı Önleme):
    Lagooftalmi (gözün açık kalması) sonucu kornea kuruyarak ülserleşebilir.
    Gündüz: Koruyucu suni gözyaşı damlası (Novaqua / Refresh damla) uyanıkken saat başı 1-2 damla.
    Gece: Nemlendirici göz jeli sürülüp göz kapağı hipoalerjenik bantla nazikçe kapatılmalıdır.

EMİN DEĞİLSEN: SANTRAL SVO VE DİYABET KONTROLÜ

  • İnme / İskemik SVO Şüphesi: Fasyal asimetriye eşlik eden kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma, ataksi veya dizartri varsa santral inme kabul edilmeli ve İnme Protokolü devreye sokulmalıdır.
  • Diyabetik Hastada Glukoz Takibi: Yüksek doz sistemik steroid hiperglisemik krizi tetikleyebilir; diyabetik hastalarda kan şekeri yakın izlenmelidir.

TİNEA (YÜZEYEL MANTAR) & ALOPESİ AREATA

Topikal / Oral Antifungaller, Genital Mantar & Ultra-Potent Steroid Sınırı

EMİN'SEN: (MANTAR ERADİKASYONU & ALOPESİ YÖNETİMİ)

  1. Tinea Korporis / Kruris / Pedis (Gövde, Kasık, Ayak Mantarı):
    Topikal Antifungal Sprey/Krem: Terbinafin (Tekfin sprey) veya Oksikonazol (Oceral sprey/krem) günde 1-2 kez lezyon sınırlarının 2 cm dışına taşırılarak uygulanır (en az 2-3 hafta).
    İnflamatuar / Kaşıntılı Lezyonda: İsokonazol + Diflukortolon (Travazol krem) ilk birkaç gün günde 1 kez eklenebilir.
  2. Yaygın / Dirençli Tinea Olgularında Oral Tedavi:
    Terbinafin (Tekfin 250 mg tb): Günde 1x1 tablet tok (2-4 hafta). Karaciğer enzim yüksekliği veya hepatik hastalığı olan olgularda dikkatli olunmalıdır.
  3. Genital & İntertrijinöz Mantar (Kandidiyazis):
    Sertakonazol (Zalain krem): Günde 1-2 kez ince tabaka halinde masajla uygulanır (genital ve kasık kıvrımlarında yüksek tolerans).
  4. Alopesi Areata (Saçkıran - Yama Tarzı Saç Dökülmesi):
    Klobetazol propiyonat %0.05 (Dermovate saç losyonu): Günde 1 kez sadece dökülen alana birkaç damla damlatılıp hafifçe yedirilir.
    ⚠️ Süre Sınırı: Ultra-potent steroid olduğundan kutanöz atrofi riskini önlemek için kullanım kesinlikle 3-4 hafta ile sınırlandırılmalı, kontrolsüz uzatılmamalıdır.

EMİN DEĞİLSEN: TİNEA İNKOGNİTO & SKARLI ALOPESİ

  • Tinea İnkognito Riski: Mantar enfeksiyonuna hekim dışı veya uzun süreli güçlü steroid (Dermovate/Travazol) uygulanması lezyonun tipik anüler halka formunu bozar, enfeksiyonu alevlendirir. Püstüler erüpsiyonda steroid kesilmelidir.
  • Tinea Kapitis Şüphesi: Çocuklarda saçlı deride pullanma, kırık saçlar ve skuamla seyreden fungal enfeksiyonda topikal solüsyonlar yetersiz kalır; oral griseofulvin veya terbinafin için Cildiye sevk edilmelidir.

DOKU ONARIMI, SKAR PROFİLAKSİSİ & HEMATOM

Epitelyal Rejenerasyon, Fito/Madecassol Kuralları & Mukopolisakkarit

EMİN'SEN: (GRANÜLASYON, SKAR KONTROLÜ & REZORPSİYON)

  1. Kutanöz Doku Rejenerasyonu & Epitelizasyon:
    Centella asiatica (Madecassol merhem): Kollajen sentezini uyarır, hipertrofik skar gelişimini baskılar. Günde 1-2 kez lezyon yüzeyine sürülür.
    Triticum vulgare (Fito krem): Hücresel mitozu ve epitelizasyonu hızlandırır. Günde 1-2 kez temiz yaraya uygulanır.
    Kombinasyon: Yüzeyel sıyrık, sütür hattı bakımı ve 1. derece yanıklarda Fito + Madecassol temiz pansuman eşliğinde kombine edilebilir.
  2. Travmatik Hematom, Ekimoz & Yüzeyel Tromboflebit:
    Mukopolisakkarit polisülfat (Hirudoid Forte jel/krem): Fibrinolitik ve anti-eksüdatif etkiyle doku içi hematom rezorpsiyonunu hızlandırır.
    Uygulama: Morluk ve şişlik olan intakt (bütünlüğü bozulmamış) cilt alanına günde 2-3 kez hafifçe yedirilir.

EMİN DEĞİLSEN: AÇIK YARA VE ENFEKSİYON KONTRENDİKASYONU

  • Hirudoid Açık Yaraya Sürülmez: Mukopolisakkarit preparatları kanama eğilimini artırabileceğinden bütünlüğü bozulmuş açık kesilere, kanamalı dokulara ve mukozalara uygulanmamalıdır.
  • Enfekte Cerrahi Yara Şüphesi: Sütür hattında selülit, ısı artışı veya pürülan akıntı varsa doku onarım kremleri yerine cerrahi debridman, drenaj ve sistemik antibiyoterapi planlanmalıdır.

AKNE VULGARİS & RETİNOİD GÜVENLİĞİ

Püstül/Komedon Tedavisi, Gece Uygulaması & Teratojenite Alarmı

EMİN'SEN: (KOMBİNE TEDAVİ & GEBELİK AYRIMI)

  1. İnflamatuar / Püstüler Akne (Gündüz Tedavisi):
    Benzoil Peroksit %5 (Aksil krem): Sabahları lezyonlara ince tabaka sürülür (giysilerde renk açabilir).
    Alternatif: Klindamisin %1 (Cleocin-T / Klindan solüsyon) 2x1.
  2. Komedonel / Dirençli Akne (Gece Tedavisi - GEBE DEĞİLSE):
    Tretinoin (Aknelyse krem %0.05) VEYA İsotretinoin + Eritromisin (İsotrexin jel):
    Uygulama Kuralı: SADECE GECE YATARKEN nohut tanesi kadar sürülür (güneşte hızla bozulur ve leke/yanık yapar). Gündüzleri SPF 50+ güneş koruyucu kullanılmalıdır.
  3. GEBELİK VE EMZİRMEDE GÜVENLİ SEÇENEK:
    Retinoidler kontrendikedir. Gebelerde / şüphe bulunanlarda dermatoloji görüşü alınmadan ilaç verilmemelidir.

EMİN DEĞİLSEN: RETİNOİD TERATOJENİTE ALARMI

  • ⚠️ RETİNOİDLER GEBELİKTE KESİNLİKLE KONTRENDİKEDİR: Tretinoin ve İsotretinoin preparatları teratojeniktir (bebekte kraniyofasiyal ve kardiyak anomali riski). Gebe kadınlara ve gebelik şüphesi olanlara ASLA reçete edilmez!
  • Akne Fulminans / Kistik Akne Şüphesi: Ateş ve eklem ağrısıyla seyreden derin kistik lezyonlar acilde kremle geçiştirilemez; sistemik tedavi için Cildiye uzmanına sevk edilir.

EKZEMA, DERMATİT & KAŞINTILI LEZYONLAR

Bölgeye Göre Steroid Gücü, Nemlendirici Bariyer & Antihistaminik

EMİN'SEN: (ANATOMİK BÖLGEYE GÖRE DOĞRU KREM)

  1. Yüz, Boyun, Kıvrım Yerleri & Çocuklar (Zayıf Steroid):
    Hidrokortizon %1 (Hipocort krem): Günde 1-2 kez ince tabaka sürülür (deride incelme yapma riski en düşüktür).
  2. Gövde, Kol, Bacak & Kalınlaşmış Plaklar (Güçlü Steroid):
    Betametazon (Dermabel krem): Günde 1-2 kez uygulanır.
    Süre Kısıtlaması: Güçlü steroidler en fazla 1-2 hafta kullanılır; lezyon yatışınca kesilir.
  3. Nemlendirici Bariyer (Tedavinin Temeli):
    Üre içeren krem (Excipal Hydro / Lipo emülsiyon): Günde 2-3 kez bolca sürülür (steroid kremden 20-30 dakika sonra tatbik edilir).
  4. Oral Kaşıntı Giderici:
    Desloratadin (Deloday 5 mg tb) 1x1 veya Setirizin (Allerset 10 mg tb) 1x1 tok.

EMİN DEĞİLSEN: ENFEKTE LEZYONLAR & UÇUK TUZAĞI

  • İmpetiginizasyon (Sarı Kabuklanma): Ekzema üzerinde bal rengi kurut ve iltihap varsa tek başına steroid sürülmez; antibiyotikli pomad (Mupirosin / Bactroban) veya oral antibiyotik gerekir.
  • Egzema Herpetikum Şüphesi: Ekzemalı alanda birdenbire zımba deliği gibi küçük su toplayan kabarcıklar (vezikül) belirirse steroid derhal kesilmeli, acil sistemik antiviral (Asiklovir) düşünülmelidir.

SEBOREİK DERMATİT & KETOKONAZOL PROTOKOLÜ

3-5 Dakika Kuralı, Yüz Bakımı & Ketokonazol Anti-Testosteron Tuzağı

EMİN'SEN: (ŞAMPUAN KURALLARI & LEZYON BAKIMI)

  1. Saçlı Deri Kepek & Kabuklanması (Doğru Şampuan Kullanımı):
    Ketokonazol %2 şampuan (Ketoral / Konazol): Haftada 2-3 kez saç diplerine köpürtülür.
    Hayati Kural: Köpürtüldükten sonra en az 3 - 5 DAKİKA BEKLETİLMELİ, sonra durulanmalıdır (hemen yıkanırsa mantara etki etmez). Tedavi süresi 2-4 haftadır.
  2. Yüz, Kaş Arası & Burun Kenarı Kızarıklığı:
    • Triticum vulgare (Fito krem) 1-2x1 veya alevlenmede kısa süreli düşük potensli steroid (Hipocort %1) 1x1 ince tabaka sürülür.

EMİN DEĞİLSEN: SAÇ DÖKÜLMESİ VE ANTİ-TESTOSTERON TUZAĞI

  • ⚠️ KETOKONAZOL İLE TESTOSTERON / DHT BASKILAMA RİSKİ: Ketokonazol, steroid sentez enzimlerini inhibe eder. Saç dökülmesini önleme amacıyla her gün, aşırı miktarda kullanılması sistemik dolaşıma geçişe yol açabilir; libido kaybı, erektil disfonksiyon ve jinekomasti riskini tetikleyebilir Saç dökülmesinde kullanma endikasyonu için hastanın cildiye görüşü alması gerekir.
  • Sedef (Psöriyazis) Ayrımı: Lezyonlar saç çizgisini aşıp alına taşıyorsa, kalın gümüş rengi kabuklar varsa ve kaldırıldığında noktasal kanama (Auspitz belirtisi) oluyorsa basit seboreik dermatit değil Psöriyazis düşünülmelidir.

MASTİT, MEME BAŞI ÇATLAĞI & PARONİŞİ (DOLAMA)

Emzirme Disiplini, Doğru Antibiyoterapi & Apse Drenajı

EMİN'SEN: (MEME BOŞALTILMASI & STAF ENFEKSİYONU TEDAVİSİ)

  1. Meme Başı Çatlağı (Ragad):
    Saf Lanolin (Lansinoh) VEYA Dekspantenol (Hametan / Bepanthol pomad): Her emzirme sonrası sürülür.
    Temizlik Kuralı: Doku onarıcı pomad sürüldüyse, bebek emzirilmeden önce meme ucu mutlaka ılık suyla silinmelidir.
  2. Akut Mastit (Kızarık, Şiş, Ağrılı Meme + Ateş):
    1. Kural: EMZİRMEYE VEYA SAĞMAYA DEVAM EDİLİR! Süt akışını kesmek stazı artırır ve tabloyu apseye çevirir.
    Antibiyotik (Staph. aureus hedefli): Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat 1000 mg tb) 2x1 tok (10-14 gün).
    Ağrı & İnflamasyon: Parasetamol 3x500 mg veya İbuprofen 3x400 mg (emzirmeyle güvenlidir).
  3. Paronişi (Tırnak Kenarı Enfeksiyonu / Dolama):
    • Günde 3 kez 15 dakika ılık su banyosu + Mupirosin (Bactroban pomad) 3x1. Kızarıklık yayılıyorsa Amoksisilin-klavulanat 1000 mg 2x1 oral eklenir.

EMİN DEĞİLSEN: MEME VE TIRNAK APSESİ ALARMI

  • MEME APSESİ ŞÜPHESİ: Memede ele gelen sınırları belirgin, içi sıvı dolu (fluktuasyon veren) ağrılı kitle varsa veya antibiyotiğe 48 saatte yanıt yoksa tablonun apseye dönüştüğü düşünülmelidir. Antibiyotikle düzelmez; ultrason eşliğinde iğne aspirasyonu veya cerrahi drenaj gerekir!
  • Paronişi Apsesi: Tırnak dibinde sarı-beyaz iltihap birikmişse bistüri ucuyla nazikçe açılıp drene edilmeden antibiyotik tek başına etkili olmaz.

AKUT KONJONKTİVİT & OKÜLER ENFEKSİYONLAR

Netilmisin Güvenliği, Tobramisin Direnci, Koruyucusuz Flakon & Steroid Tuzağı

EMİN'SEN: (GÜNCEL ANTİBİYOTERAPİ & YAŞ GÜVENLİĞİ)

  1. Bakteriyel Konjonktivit & Yenidoğan/Bebek Güvenli Tercihi:
    1. Tercih (Tobramisin Direncini Kırmak İçin): Netilmisin %0.3 (Netira tek dozluk koruyucusuz flakon): Günde 3-4 kez 1 damla (Yenidoğan ve süt çocuklarında epitel toksisitesi yapmaz, güvenlidir; 5-7 gün).
    Klasik Seçenek: Tobramisin %0.3 (Tobrased damla) 4x1 (ancak yaygın direnci akılda tutulmalıdır).
    Gece Merhemi (Erişkin / Büyük Çocuk): Basitrasin + Polimiksin B (Thiocilline göz merhemi): Gece yatarken alt fornikse ince şerit sürülür.
  2. Pediatrik Çapaklanma & Nazolakrimal Tıkanıklık:
    Fusidik asit (Fucithalmic viskoz damla): Günde 2x1 damla (tüm yaşlarda güvenli) VEYA Netira tek dozluk flakon 3x1 damla.
    • Nazolakrimal kanal darlığı şüphesinde iç kantustan aşağı doğru nazik masaj (Crigler masajı) önerilir.
  3. Alerjik Konjonktivit (Kaşıntı, Ödem, İpliksi Salgı):
    Olopatadin %0.1 (Oladin / Ofnol-S damla): 2x1 damla (≥ 3 yaş ve erişkinde).
    Nemlendirme & Yıkama: Koruyucusuz suni gözyaşı (Tears Naturale Free / E-Yestil) 4-6x1 damla.

EMİN DEĞİLSEN: TOBRAMİSİN DİRENCİ & STEROİD KÖRLÜĞÜ

  • ⚠️ BİYOMİKROSKOPSUZ KORTİKOSTEROİDLİ DAMLA VERİLMEZ: Floresein boyama ve yarık lamba bakısı yapılmadan steroidli damla (Tobradex, Maxidex vb.) KESİNLİKLE BAŞLANMAZ! Herpes simpleks keratitine bağlı dendritik ülser varlığında steroid damlatılması kornea perforasyonuna ve kalıcı körlüğe yol açabilir.
  • Kontakt Lens Kullanan Hastada Kırmızı Göz: Aksi kanıtlanana dek Pseudomonas keratitidir; basit konjonktivit kabul edilip damlayla gönderilmemeli, acil Göz Hastalıkları uzmanı değerlendirmelidir.

AKUT OTİTİS MEDİA (AOM) YÖNETİMİ

Timpanik Membran Muayenesi, Amoksisilin-Klavulanat & Ototoksisite

EMİN'SEN: (OTOSKOPİK TANI & MEDİKAL TEDAVİ)

  1. Klinik & Otoskopik Tanı Kriterleri:
    Ani başlayan şiddetli kulak ağrısı (otalji), ateş, huzursuzluk; otoskopide timpanik membranda belirgin hiperemi, bombeleşme (dışa kabarma) ve ışık üçgeninin kaybolması.
  2. Ampirik Sistemik Antibiyoterapi:
    Erişkin: Amoksisilin-Klavulanat (Klavunat 1000 mg tb): 2x1 tok karnına (10 gün).
    Pediatrik: Amoksisilin-Klavulanat süspansiyon 80-90 mg/kg/gün (amoksisilin komponenti üzerinden) 2 eşit doza bölünerek verilir.
    Penisilin Alerjisi Varsa: Sefuroksim aksetil veya Klaritromisin tercih edilir. Sinüs dolgunluğu, yere bakınca yüzde ağrı şikayetleri başlamışsa Amoksisilin terk edilip Klaritromisine geçilmelidir. (Klamer 2x1, 7 gün). Uzun süreli antibiyotik alan her hastada bağırsak florasını desteklemek için probiyotik önerilmesi düşünülebilir.
  3. Analjezi & Semptom Kontrolü:
    Ağrıyı kesmek tedavinin başarısı için esastır. Parasetamol (Parol 500 mg tb) 3x1 veya İbuprofen (Brufen 400 mg tb) 3x1 tok.

EMİN DEĞİLSEN: ZAR PERFORASYONU VE MASTOİDİT ALARMI

  • MASTOİDİT ŞÜPHESİ: Kulak arkasında (mastoid çıkıntı üzerinde) şişlik, eritem, dokunmakla şiddetli hassasiyet ve aurikulanın öne-dışa doğru itilmesi AOM komplikasyonudur; acil KBB yatışı ve parenteral tedavi gerektirir.
  • Zar Perfore İse Damla Yasağı: Kulaktan pürülan akıntı geliyorsa timpanik membran perfore olmuştur. Aminoglikozit içeren damlalar iç kulağa geçerek kalıcı işitme kaybı (ototoksisite) yapabileceğinden kulak içine damlatılmamalıdır.

ÖZOFAGUS VARİS KANAMASI & TAMPONAD

Oktreotid İnfüzyonu, Yüksek Doz PPI, Sengstaken Tüpü & SBP Profilaksisi

EMİN'SEN: (MASİF KANAMA RESÜSİTASYONU & MEDİKAL BLOKAJ)

  1. Hava Yolu & Resüsitasyon:
    Çift geniş damar yolu (16-18G), kristaloid hidrasyon, acil kan merkezi koordinasyonu (hedef Hb: 7 - 8 g/dL; agresif transfüzyon portal basıncı artırarak kanamayı alevlendirir!). Şuur bulanıklığı veya masif kusması olan olgularda aspirasyonu önlemek amacıyla endotrakeal entübasyon şarttır.
  2. Splanknik Vazokonstrüksiyon (Oktreotid):
    50 mcg IV bolus puşe; ardından derhal 50 mcg/saat sürekli IV infüzyon başlanır (2-5 gün sürdürülür).
  3. İntragastrik pH Kontrolü (Yüksek Doz PPI):
    Pantoprazol / Esomeprazol 80 mg IV bolus; ardından 8 mg/saat sürekli IV infüzyon.
  4. Spontan Bakteriyel Peritonit Profilaksisi:
    Seftriakson 1 g/gün IV infüzyon (GİS kanamalı sirotik olgularda bakteriyel translokasyonu ve erken mortaliteyi belirgin azaltır).
  5. Sengstaken-Blakemore Tüpü (Dirençli Kanamada Mekanik Köprüleme):
    Şart: Tüp takılmadan önce HASTA MUTLAKA ENTÜBE EDİLMİŞ OLMALIDIR.
    • Mide balonu 200-250 cc hava ile şişirilip klemplenir, hafif traksiyona alınır.
    • Kanama durmazsa özofagus balonu 30-45 mmHg basınca kadar şişirilir (özofagus nekrozu riskini önlemek için 24 saatten uzun şişik tutulmaz).

EMİN DEĞİLSEN: ACİL GASTROENTEROLOJİ & ENDOSKOPİK BANT

  • Kesin Tedavi Endoskopidir: Medikal tedavi ve balon tamponadı geçici köprüleme sağlar; kesin tedavi ilk 12 saatte uygulanacak Endoskopik Bant Ligasyonu (EVL) ile mümkündür.
  • Entübasyonsuz Balon Uygulama Hatası: Hava yolu emniyete alınmadan Sengstaken tüpü takılması tüpün yer değiştirmesiyle asfiksiye veya masif kan aspirasyonuna bağlı kardiyak arreste neden olabilir.

HELICOBACTER PYLORI ERADİKASYON PROTOKOLÜ

Helipak Standart Rejim, Penisilin Alerjisi Ayrımı & 14 Gün Disiplini

EMİN'SEN: (STANDART 3'LÜ ERADİKASYON PAKETİ)

  1. Tanı Doğrulaması:
    Endoskopik hızlı üreaz testi, Üre nefes testi veya dışkıda antijen pozitifliği gösterilmiş semptomatik dispepsi veya peptik ülser hastalarında başlanır.
  2. Standart Eradikasyon Paketi (Helipak Tedavi Paketi):
    • Sabah 1 blister, akşam 1 blister olmak üzere Günde 2x1 blister yemeklerden önce alınır.
    Blister İçeriği (Her Dozda):
    - Lansoprazol 30 mg (PPI)
    - Klaritromisin 500 mg (Makrolid)
    - Amoksisilin 1000 mg (Geniş spektrumlu penisilin)
    Tedavi Süresi: Tam 14 gün kesintisiz devam edilmelidir (erken bırakılması kalıcı makrolid direncine yol açar).
  3. Hasta Bilgilendirmesi: Klaritromisine bağlı metalik tat hissi, hafif bulantı ve dışkıda yumuşama sık görülen tolere edilebilir yan etkilerdir; tedavi kesilmemelidir.

EMİN DEĞİLSEN: PENİSİLİN ALERJİSİ & TEDAVİ BAŞARISIZLIĞI

  • ⚠️ PENİSİLİN ALERJİSİNDE HELİPAK KONTRENDİKEDİR: Helipak içindeki Amoksisilin şiddetli anafilaksi riski yaratır. Penisilin alerjisi olan bireylerde Bizmut Subsalisilat + Metronidazol 500 mg 3x1 + Tetrasiklin 500 mg 4x1 + PPI içeren 4'lü rejim tercih edilmelidir.
  • Eradikasyon Teyidi: Tedavi tamamlandıktan en az 4 hafta sonra (ve PPI kullanımı kesildikten 2 hafta sonra) kontrol testiyle kür belgelenmelidir.

ACİLDE EN SIK İLAÇLAR & ENJEKSİYON GÜVENLİĞİ

Ampul Dozları, IV/IM Yasakları, Pediatrik Dozlama & Toksisite Sınırları

EMİN'SEN: (STANDART ERİŞKİN & PEDİATRİK UYGULAMALAR)

1. Analjezikler, NSAİİ & Kas Gevşeticiler:
  1. Parasetamol (Parol 1000 mg / 100 ml IV Flakon):
    • Santral analjezik/antipiretiktir (NSAİİ DEĞİLDİR; mide kanaması yapmaz, gebede güvenlidir).
    Erişkin (> 50 kg): 1 flakon (1 g) IV 15 dakikalık infüzyonla (maksimum 4 g/gün).
    Pediatrik: 15 mg/kg IV infüzyon (6 saatte bir, maks 60 mg/kg/gün). Rektal fitil (Paranox S 120 mg): < 6 yaş 1 supp, 6-12 yaş 2 supp.
  2. Deksketoprofen (Arveles 50 mg / 2 ml Ampul):
    • Güçlü NSAİİ. Renal kolik ve akut kas-iskelet ağrısında etkilidir.
    • IM derin VEYA 100 cc SF içinde en az 1-2 dakikada yavaş IV infüzyon. Maksimum doz: 150 mg/gün (3 ampul). < 18 yaş ve gebede kontrendikedir.
  3. Diklofenak Sodyum (Dikloron 75 mg / 3 ml Ampul):
    SADECE DERİN IM UYGULANIR! KESİNLİKLE IV VERİLMEZ. Günde en fazla 2 ampul (150 mg).
  4. Tiyokolşikosid (Muscoril 4 mg / 2 ml Ampul):
    SADECE IM UYGULANIR! KESİNLİKLE IV VERİLMEZ (ani hipotansiyon ve arrest riski).
    • 12 saatte bir 1 ampul IM (maks 8 mg/gün). 16 yaş altında, gebede ve fertil erişkinlerde kontrendikedir.
2. Antiemetikler & Spazmolitikler:
  1. Metoklopramid (Metpamid 10 mg / 2 ml Ampul):
    • Erişkinde 1 ampul (10 mg) IM veya yavaş IV (maks 30 mg/gün). < 1 yaş kontrendikedir. Böbrek yetmezliğinde %50 doz azaltılır.
    Distoni Yan Etkisi: Çene kilitlenmesi veya boyun kasılması yaparsa antidotu Avil veya Akineton'dur.
  2. Ondansetron (Zofran 4 mg / 8 mg Ampul):
    • Serotonin 5-HT3 antagonisti. Erişkinde 4-8 mg yavaş IV/IM. GÜNLÜK MAKSİMUM DOZ 32 MG'DIR (yüksek dozda QTc uzaması ve fatal ventriküler aritmi riski!).
  3. Dimenhidrinat (Dramamine 50 mg / 1 ml Ampul):
    • Vertigo ve taşıt tutmasında 50-100 mg IM veya 100 cc SF içinde yavaş IV. Maks 400 mg/gün. < 2 yaş kontrendikedir.
  4. Hiyosin-N-Butilbromür (Buscopan 20 mg / 1 ml Ampul):
    • Düz kas spazmolitiği. 1 ampul yavaş IV veya IM (puşe yapılmaz). Glokom ve prostat hipertrofisinde kontrendikedir.
3. Antihistaminik, Steroid & Antidotlar:
  1. Feniramin (Avil 45.5 mg / 2 ml Ampul):
    • Akut alerji ve ürtikerde 1 ampul derin IM veya SF içinde yavaş IV. Sedasyon yapar.
  2. Deksametazon (Dekort 8 mg) & Metilprednizolon (Prednol 20/40 mg):
    • Anti-enflamatuar/immünsüpresif. Prednol erişkinde 0.5 - 1 mg/kg IV puşe; Dekort 8 mg IV/IM.
  3. N-Asetilsistein (Parasetamol Antidotu):
    IV Protokolü (Toplam 21 saat): 150 mg/kg (1 saatte) → 50 mg/kg (4 saatte) → 100 mg/kg (16 saatte) %5 Dekstroz içinde verilir. Anafilaktoid döküntü olursa infüzyon yavaşlatılır ve antihistaminik eklenir.
  4. Furosemid (Lasix 20 mg / 2 ml Ampul):
    • Akut akciğer ödemi ve hipervolemide 20-40 mg IV yavaş puşe. Hipovolemi ve hipokalemide kontrendikedir.

EMİN DEĞİLSEN: ÖLÜMCÜL ENJEKSİYON HATALARI & KONTRENDİKASYONLAR

  • ⚠️ DİKLORON VE MUSCORİL ASLA IV VERİLMEZ: Diklofenak ve Tiyokolşikosid ampulleri intravenöz yoldan puşe edilirse vazomotor kollaps, ani hipotansiyon ve solunum arreste yol açabilir; yalnızca derin intramüsküler (IM) uygulanmalıdır.
  • ⚠️ HİPERTANSİYONDA NİDİLAT (NİFEDİPİN) DİLALTI YASAKTIR: Kapsül patlatıp dilaltı nifedipin verilmesi kontrolsüz ani serebral perfüzyon düşüşüne bağlı iskemik inme (SVO) ve miyokard enfarktüsünü tetikler. Semptomsuz tansiyon yüksekliklerinde hasta panikle düşürülmez; acil hedef organ hasarı yoksa Kaptopril 25 mg oral ile kademeli düşüş hedeflenir.
  • Zofran ile Apomorfin Kontrendikasyonu: Apomorfin kullanan Parkinson hastasına Ondansetron verilirse derin hipotansiyon ve bilinç kaybı gelişir.
  • Metpamid Sonrası Akut Distoni: İlaç yapıldıktan sonra hastanın gözleri yukarı kayar, boynu kasılır veya çenesi kilitlenirse histeri sanılmamalıdır; ekstrapiramidal yan etkidir. Tedavide Avil 1 ampul IV yavaşça yapılır.

ACİLDE FİZİK MUAYENE STANDARDI & EPİKRİZ REHBERİ

Atlanmaması Gereken Klinik Bulgular, Kırmızı Bayrak Dışlama & Belgeleme Standartları

EMİN'SEN: (BİZZAT YAPILAN MUAYENENİN KAYDA GEÇİRİLME STANDARDI)

⚠️ YASAL & ETİK KURAL: Aşağıdaki taslak yalnızca hekim tarafından BİZZAT YAPILMIŞ VE DOĞRULANMIŞ fizik muayene bulgularının eksiksiz belgelenmesi için bir kontrol listesidir (checklist). Yapılmayan hiçbir muayene bulgusu epikrize işlenmemelidir.

ANAMNEZ & VİTAL PARAMETRELER (Hekim Tarafından Görülüp İmzalanan):
Hasta acil servise halsizlik, kas-eklem ağrısı şikayetiyle başvurdu. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, ani şiddetli baş ağrısı, senkop veya travma öyküsü tariflemedi.
TA: .../... mmHg | Nabız: .../dk | SpO2: %... | Ateş: ...°C | KŞ: ... mg/dL

BİZZAT YAPILAN FİZİK MUAYENE:
- Genel Durum: Stabil, GKS: 15. Bilinç açık, koopere, oryante.
- Baş-Boyun / Nörolojik: Pupiller izokorik, IŞR (+/+). Ense sertliği, Kernig, Brudzinski negatif (Meningeal irritasyon bulgusu yok). Kraniyal sinirler intakt, fasiyal asimetri yok. 4 ekstremite motor kas gücü tam (5/5). Serebellar testler becerikli.
- Solunum: Her iki hemitoraks solunuma eşit katılıyor. Solunum sesleri bilateral kaba/doğal; ral, ronküs, wheezing saptanmadı.
- Dolaşım: Kalp sesleri ritmik, üfürüm/ek ses duyulmadı. Periferik nabızlar bilateral palpabl.
- Batın: Batın rahat, distansiyon yok. Defans ve rebound saptanmadı. KVAH bilateral negatif.
- Ekstremite / Vasküler: Bilateral baldır palpasyonunda hassasiyet yok, Homans negatif. Bacaklarda çap farkı, asimetrik şişlik veya ısı artışı izlenmedi. Pretibial ödem (-/-).

TABURCULUK BİLGİLENDİRMESİ:
Hastaya ve yakınına; göğüs ağrısı, nefes darlığı, tek taraflı uyuşma/güçsüzlük, konuşma bozukluğu, geçmeyen kusma ve yüksek ateş gibi acil kırmızı bayrak semptomları sözlü olarak anlatıldı. Bu durumlarda derhal acil servise başvurması bildirildi. İlgili poliklinik kontrolü önerilerek taburcu edildi.

EMİN DEĞİLSEN: ADLİ VE TIBBİ AÇIDAN EN SIK ATLANAN 5 HATA

  • ⚠️ Gerçeğe Aykırı Kayıt Suçtur: Yapılmamış bir nörolojik veya vasküler muayenenin hazır metinlerle sisteme kopyalanması resmi belgede sahtecilik ve tıbbi kusur oluşturur. Muayene her hasta için tek tek yapılmalı, sadece yapılanlar yazılmalıdır.
  • Vitalleri Görmeden İmza Atma: Dosyada taşikardik (> 100/dk), hipotansif (< 90 mmHg) veya yüksek ateşli görünen bir hastayı "genel durum iyi" diyerek göndermek doğrudan malpraktis sorumluluğu doğurur.
  • Halsiz Hastada DVT & Emboli Tuzağı: Bacak muayenesi (çap farkı, asimetrik ödem, baldır hassasiyeti) yapılmadan atlanan pulmoner emboliler en sık dava konusudur.
  • Baş Ağrısında Meningeal İrritasyon: Ense sertliği ve ateş ekarte edilmeden "kas ağrısı / gerilim tipi baş ağrısı" tanısıyla taburculuk ciddi risk taşır.
  • Sözlü Kırmızı Bayrak Uyarısı: Taburculuk notuna hastaya olası tehlike bulgularının anlatıldığının ve kontrol önerildiğinin not düşülmesi hem hekimin hem hastanın güvenliğidir.